önceki Derste Tıp Etiği Ilkelerinden Söz Ederken Yararlılık Ve Hasta özerkliğine Saygı Ilkelrinden Söz Etmiştik. Bu Iki Ilkenin Pratikteki Etkilweri Günümüz Tıp Etiğin Temel Konularından Biridir. Yararlık Ilkesinin Uygulamada “paternalistik” (babacıl) Bir Davranışa Dönüşmesi Ile özerkliğe Saygı Ilkesinin Uygulamaya Geçirilebilmesinin Yollarından Birinin Hastadan “aydınlatılmış Onam” Alınmasının Gerekliliği Hekim-hasta Ilişkisindeki önemli Etik Unsurlardan Birisidir.
Paternalizm (babacıl Davranış)
Tıp Etiği Konusunun Tartışılmasında Bugün Için Kendini Gösteren Odak Kavramlardan Biri Paternalizmdir. Hipokratik Ya Da Geleneksel Etikte Yer Alan Hekim-hasta Ilişkisinin özünde Paternalizmin Olduğu Söylenebilir. Bu Sözcüğün Türkçe’deki Ifade Biçimini Ise “babacıl” Tutum Ve Davranışlar Olarak Kullanmaktayız. Yüzyılımızın Ortalarına Kadar Tıp Etiğiyle Ilgili Gelişmeler Hipokratik Etik Anlayışının Devamıdır. Bu Anlayışa Göre Hekim, Yardım Ve çare Arayışı Içindeki Güç Durumdaki Hastasına Sahip çıkacaktır. Hasta Için En Doğru Olanı O Belirleyecek, Bilgi Ve Beceri Sahibi Biri Olarak Hastasını Yönlendirecektir. Bir Babanın çocuğa Gösterebileceği Ihtimam, Sahiplenme Ve Onun Yerine Kararlar Alma şeklindeki Ilişkiye Benzetilmesinden Dolayı Hekim-hasta Arasındaki Böylesi Bir Ilişki “paternalistik” Ilişki Olarak Adlandırılmaktadır.
Paternalizm Ile Yararlılık Ilkesi Perspektifin Ucunda Birleşir Gibidir. Buna Rağmen Her Ikisinin Ayrı Ayrı şeyler Oldukları Vurgulanır. Yararlılık Ilkesinde (ve De Zarar Vermeme Ilkesinde), Hastanın Yararına Ve En Azından Onda Zarar Bırakmayan, Bir Davranış Biçimi Söz Konusudur Ve Bu Ilke Doğrultusunda Hasta özerkliğini Koruyucu Tarzda Davranabilmek Mümkündür. Buna Karşın Paternalizmde Hekim, Hastanın Iyiliğini Hastadan Daha Iyi Biliyordur Ya Da Yeterlilik Içinde Olsa Bile Hastanın Kendisi Için Neyin Iyi Olabileceğini Karar Veremeyeceği Varsayımını Güdüyordur. Bir Başka Tanımla Paternalizm, Onamı (onayı) Olmadan Kişinin özerkliğine Müdahale Etmektir. Demek Oluyor Ki, Bu Durumda Yararlı Olma Gerekçesiyle Hastanın Kişisel özerkliği Sınırlanmakta Ve Zedelenmektedir. Hekimin “yararlı” Olmayı Hedefleyen Davranış Modelinin Sınır Tanımaması Halinde, Uç Noktada Paternalizme Varacağı Hatırdan çıkarılmamalıdır. Paternalizm Günümüzde Mesleki Açıdan Uygun Bir Davranış örneği Olarak Görülmemektedir.
Hekim Ile Hasta Arasında Böyle Bir Ilişkinin Ortaya çıkmasının Gerçek Nedeni Nedir ? Burada Taraflar Açısından Farklı Nitelikte Kaygı Ve Istemler Vardır. Hasta, Sağlığıyla Ilgili Bedensel Ve Ruhsal şikayetlerinin Giderilmesini Istemektedir. Hekim Ise, Bu şikayetlere çözüm Getirecek Bilgi Ve Beceri Sahibi Kişidir. Hekimin, Hastanın Sağlığı Konusunda Belli Bilgi Ve Beceriye Sahip Olması; Hastanın Da, Hekimin Bu Bilgi Ve Becerisine Ihtiyaç Duyması, Doğal Olarak Ilişki Dengelerini Bozmakta, Daha Ilk Başta Hekimi, Hasta Karşısında üstün Duruma Sokmaktadır.
Bunun Yanında Hekimin, Etik Bir Sorumluluk Içerisinde Olduğunu Ve Bunu Hastasının Iyilik Ve Yararına Kullanacağına Dair Söz Verdiğini Ilan Etmesi; Onu, Ilişkinin Tek Belirleyicisi Ve Yönlendiricisi Konumuna Getirmektedir. Yardım Bekleyen, Acı Ve ızdırap çeken, Yaşam Mücadelesi Içerisinde; Kişisel Kontrolünü Kaybetmiş, En Azından Azalmış Olan Hastanın, Bu çerçevede Hekime Karşı Geliştirdiği Saygı Ve Güven De, Ileri Noktada Ilişkinin Tek Yanlılığını Güçlendirmekte, Hekim Hastası üzerinde Belli Bir "otorite" Konumuna Gelmektedir. Hasta, Tıbbi Ve Bilimsel Gerekçelerle Kendi Bedeni üzerinde Yapılan Müdahaleler Hakkında Hiçbir Bilgi Ve Karar Noktasında Bulunamamakta, Büyük Bir Inanç Ve Güvenle Kendini Hekimine Teslim Etmektedir.
Bu Bağlamda Görülüyor Ki, Hekimlik Uğraşı Kaçınılmaz Biçimde Içerisinde Belli Bir “otorite” Barındırmaktadır. Bilgili Olmak, Deneyimlere Ve Kişisel Nitelik-becerilere Sahip Olmakla Birlikte Toplum Içerisinde Görev Paylaşımından Kaynaklanan Nedenler Ister Istemez Hekimi Bir Otorite Durumuna Getirmektedir. En Kolayından, Hekimin Karşısındaki Kişiye Bir Ilacı Kullanması Için Ikazda Ya Da Yönlendirmede Bulunması Ortaya Bir Etken-edilgen Ilişkisini çıkartmaktadır. Kaldı Ki Doğrudan Hekim-hasta Ilişkisi Dışındaki, Toplumdaki Sağlık Kurumsallaşmaları Farklı Otorite Yapıları Olarak Da Belirmektedir.
Paternalistik Tutum Içerisindeki Hekim, Tıbben Yararlı Olabilmek Kaygısıyla Hastasının Dilek Ve Istemli Eylemlerini Yok Saymaktadır. Hekim Hastasını Kendi Tespit Ettiği Doğrular Yönünde Davranmaya Zorlamakta, örneğin Tıbbi Gerçeği Hastadan Saklamakta Ya Da Ona Hiçbir Bilgi Vermemektedir... Bu Bağlamda Güncelde Ortaya çıkan şikayet; Hastanın, Hekim Karşısında Sahip Olduğu özerkliğinin, Serbestisinin, özel Yaşam Haklarının Kaybolduğuna Ilişkindir. Oysa Günümüz Tıp Uygulamasında Etik Değerler Kapsamındaki; Yukarıda Değindiğimiz Hasta özerkliğine Saygı Ilkesi Ve Birazdan Değineceğimiz Hasta Hakları Doğrultusunda Hastaya Söz Ve Tercih Hakkı Tanınarak Hekimin Hastayla Birlikte Müşterek Bir Karara Varması Gerekmektedir.
Aydınlatılmış Onam
Tıp Etiği Açısından “aydınlatılmış Onam” (informed Consent) Günümüz Hekim-hasta Ilişkisinin Belli Başlı ögelerinden Birisidir. Bunun Yerine Getirilebilmesi Için Hekimin Tıbbi Tedavi Ve Müdahale Konusunda Hastasını Bilgilendirip Onayını Alması Gerekmektedir. Bu Anlamda Tıbbi Kararla Ilgili Olarak Arzu Edilen ölçüde Bir Hekim-hasta Işbirliği Ne ölçüde Sağlanabilir ? Insan Sağlığı Gibi Yoğun Bilgi Ve Deneyim Gerektiren Bir Konuda Hastanın Kendisiyle Ilgili Tıbbi Kararda Pay Alması Nereye Kadar Gerçekleşebilir ? Tıbbi Karar Hekim Ile Hasta Arasında Müştereken Verilmiş Bir Karar Mı Olmalıdır ? Bu Noktada Ilk Başta Hatırlanması Gereken Hasta Ile Hekim Arasındaki Kararın Ortak Bir Karar şeklinde Olması, Hastanın Hekimin Işine Karışması Biçiminde Algılanmaması Gerektiğine Ilişkindir.
Hekimin, Hastasının özerkliğe Saygı Göstermesinin En önemli Boyutlarından Birisi Aydınlatılmış Onam ögesidir. Hastanın Tıbbi Müdahale Için üstü örtük Ya Da Açık Onayının Alınması Eski Bir Olgu Olsa Da, Burada Sözünü Ettiğimiz Aydınlatılmış Onam Kavramının Vardığı Farklı Nokta Hastanın Bilgilendirilmesi, Tıbbi Karara Katılımının Sağlanması Ve Hekimin Hasta Ile Işbirliğine Girmesidir. Aydınlatılmış Onam Kavramı 1950'lerin Ikinci Yarısında Ortaya çıkmış, Geniş Biçimde Tartışılmasıya Başlanması 1970'lerde Olmuştur. Tanı, Tedavi Ve Seçenekleri, Sonuçları, Hastalığının Gidişi Gibi Konularda Hastaya Anlayabileceği Bir Ifade Biçimiyle Bilgilendirme Ve Açıklamada Bulunulması Ve Sonuçta Tıbbi Müdahale Için Onun Onamının Alınması, Hastadan Sorumlu Hekim Için Bugün Etik Bir Yükümlülük Durumudur.
Kuşkusuz, Hekimin Hasta Ile Ortak Bir Karar Noktasında Buluşabilmesi Için (aydınlatılmış Onamını Alabilmesi Için), Hastaya Mevcut Tüm Tıbbi Bilgilerin Aktarılmış Olması Gerekir. Ancak Bu Amaç, Gerçekleştirilmek Istense Dahi Bir Başka Sorun Daha Ortaya çıkmaktadır. Her Hasta Kendisine Aktarılanları Anlayabilecek Kapasite Midir ? örneğin Acil Ya Da Bazı Akli Bozukluğu Bulunan Hastalardan Bunu Beklemeyeceğimiz Gibi Böyle Bir Hastadan Herşeye Karşı Alınmış Bir Onamın Da Ne Kadar Kabul Edilebilir Olacağı Tartışılır Bir Konudur. Dahası, Acı Ve Sıkıntı Içindeki Aklı Başında Bir Hasta Bile Arzu Edilen Nitelikte Sağlıklı Bir Iletişim Kurmak Bile Güçlükler Göstermektedir. Ayrıca Konunun Bir De Sosyal, Kültürel, Kişisel Boyutları Da Vardır. Aynı Açıklama Biçimleri Olan Bu özel Durumları Bir Kenara Bırakarak, Günümüzde Aydınlatılmış Onam Alınmasının Hekim Için Vazgeçilemez Etik Bir Yükümlülük Olduğunu Belirtmeliyiz.
Aydınlatılmış Onam Işlemi Sorumlu Hekimin Hasta Ile Karşılıklı Görüşmesi Ve önerilenleri Kabul Ettiği Takdirde Yazılı Onay Formunu Hastanın Imzalaması şeklinde Gerçekleştirilir. Hastayı Bilgilendirmenin Içeriği, En Azından Aşağıdakileri Kapsayacak şekilde Olmalıdır. Ancak, Buradakiler Yön Göstermek Anlamındadır, Tıbbi Tedavi-müdahalenin
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
