Türkiye Bağcılığı Ve Gap'ın önemi
Bağcılık, Türkiye Ekonomisinde Ayrı öneme Sahip Bir Tarımsal Faaliyettir. özellikle, Diğer Tarımsal ürünlerin Yetiştirilmesine Uygun Olmayan Tarım Alanlarının Değerlendirilmesine Olanak Tanıdığı Için Ayrı Bir öneme Sahiptir.
Dünya üretiminde Ilk Beş Arasında Yer Aldığımız üzüm, Türkiye'de çoğunlukla Taze Ve Kuru Olarak Değerlendirilmektedir. Türkiye çok çeşitli üzüm Cinslerine Ve Sinirli üzüm Ihracatına Sahip Olmasına Rağmen, Geleneksel Bir ürün Olan Kuru üzüm 175 000 000 $ Ihracat Değeri Ile Son Beş Yılın Ortalamasına Göre önemli üretici ülkeler Arasında Ilk Sırayı Almaktadır.
üretimdeki Ve Kuru üzüm Ihracatındaki Bu Olumlu Duruma Rağmen, Sofralık üzüm Ve şarap Ihracat Değerleri Sırası Ile 18 Milyon Ve 5 Milyon $'dır.
Bu çalışmada, üzüm üreten Isletmelerin Ve üzüm üretiminin Yapısal Eğilimleri, Isleme Ve Ihracat şekilleri Değişik üzüm çeşitleri Esas Alınarak Incelenmiştir. Ayrıca, şarap Sektörünün Gelişimi, Mevcut üretim Ve Ihracat Ele Alınmıştır
Dünyada Bağcılık Için En Elverişli Iklim Kuşağında Yer Alan ülkemiz, Zengin Asma Gen Potansiyeli Yanı Sıra, çok Eski Bir Bağcılık Kültürüne De Sahiptir. Yaklaşık 7500 Yıl önce Anadolu Da Kültüre Alınan Asma Bu Topraklar üzerinde Hüküm Süren Uygarlıklar Döneminde Daima Tarımsal Yapı Içerisinde önemli Bir Yere Sahip Olmuş, Her Zaman Insanımızın Toplumsal Ve Ekonomik Yaşamında önemli Katkılarda Bulunmuştur.
Türkiye Bağcılık Için Dünyanın En Elverişli Iklim Kuşağı üzerinde Yer Almaktadır. çok Eski Ve Köklü Bir Bağcılık Kültürü Ile Zengin Bir Asma Gen Potansiyeline Sahiptir. Asma Yaklaşık 7-8 Bin Yıl önce Anadolu'da Kültüre Alınmış önemli Bir Kültür Bitkisidir. Insan Beslenmesi Açısından çok Büyük Bir öneme Sahip Olan üzüm ülkemiz Insanı Için Vazgeçilmez Bir Meyve özelliğini Koruyarak Günümüze Kadar Gelmiştir. üzüm Hem Yaş Hem De Kuru üzüm Olarak Sofralarımızda Sürekli Bulunurken, Bununla Birlikte üzüm şırasının Değişik şekillerde Işlenmesi Ile Elde Edilen şarap, Sirke, Pekmez, Sucuk, Pestil Vb. ürünleri De Beslenme Ve Enerji Ihtiyacını Karşılamada Kullanılan önemli Bir Meyve Türü Durumundadır.
Bu Türün Yetiştiriciliği Olan Bağcılık ülkemizde, Sadece Diğer Bitki Türlerinin Yetiştirilmesi Için Uygun Olmayan Iklim Ve Toprak Koşullarını En Iyi şekilde Değerlendirilmede Kullanılan Bir Tarım şekli Değil Aynı Zamanda Yeni Teknoloji Ve Tekniklerinde Kullanılması Ile çiftçilerimizin Geçimine önemli Derecede Katkılarda Bulunan Bir üretim şekline Dönüşmüştür
Asma, Dünyada Kültüre Alınan En Eski Meyve Türlerinden Biri Olup, Bugün 10000'in üzerinde üzüm çeşidi Bulunmakta Ve Bunun 1200'den Fazlası ülkemizde Yetiştirilmektedir. Ancak, Günümüzde Bu Kadar çeşitten 50-60 Kadarı Ekonomik önem Taşımaktadır.
ülkemizde Bağcılık, Sadece Diğer ürünlerin Ekonomik Olarak Yetiştirilmesi Için Elverişli Olmayan Iklim Ve Toprak Koşullarını En Iyi şekilde Değerlendiren Bir Tarım Kolu Olmakla Kalmayıp, Halkın Geçiminde De Birçok Yönüyle önemli Rol Oynamaktadır. Bir Yandan Yaş Ve Kuru üzüm Olarak Tüketilen, Diğer Yandan üzüm şırasının Değişik şekillerde Işlenmesiyle Elde Edilen şarap, Sirke, Pekmez, Sucuk, Pestil, Bastık, Köfter Vb. ürünler Insan Beslenmesinde Kullanılmaktadır.
Asmanın Ekolojik Istekleri Doğrultusunda, ülkemizin Iç Ve Doğu Anadolu Bölgelerinin Yüksekliği 1500 M' Yi Geçen Yerlerle, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin Sahil Kesimi Dışında Kalan Bölgelerimizde Ekonomik Anlamda Bağcılık Yapılabilmektedir. Halen Toplam Tarım Alanlarımızın % 2.7' Sinde Bağcılık Yapılmakta Olup, Bu Miktar Tüm Bahçe Bitkileri Tarımına Ayrılan Alanın % 20.9' U Kadardır.
Toplam Bağ Alanı (567 000 Ha) Bakımından Dünya ülkeleri Arasında 4. Ve Yaş üzüm üretimi (3 700 000 Ton) Bakımından Da 5. Sırada Bulunan ülkemiz Bağcılığı, Birinci Derecede çekirdeksiz Ve çekirdekli Kuru üzüm, Ikinci Derecede De Sofralık üzüm üretimi Ile Tanınmaktadır.
ülkemiz Dokuz Tarım Bölgesine Ayrılmış Olup, Bunların Toplam Bağ Alanına Ve üretime Katkıları Bakımından Sıralanışı çizelge 1' De Verilmiştir.
çizelge 1 Incelendiğinde Görüleceği Gibi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Ve Bununla özdeşleşen Güneydoğu Anadolu Projesi (gap) Kapsamına Giren Yöreler, Gerek Kapladığı Bağ Alanları, Gerekse üzüm üretimleri Bakımından 4. Sırada Yer Almaktadır. Fırat Ve Dicle Nehirlerinin Aşağı Kesimleri Ile, Bunlar Arasında Yer Alan Eski Mezopotamya Ovalarının Bir Kısmını Içeren Gap, 70 000 Km2 Nin üzerinde Bir Alanda; Gaziantep, Adıyaman, şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin Ve Siirt Illerini Kapsamaktadır. Böylece, Güneydoğu Anadolu Bölgesi Gerek Sahip Olduğu Ekolojik Koşullar Ve Gerekse Tarımsal Geçmişi Bakımından Türkiye' De Yadsınamayacak Bir Konuma Sahiptir. Yukarda Bahsi Geçen Illerin Bağcılık Potansiyellerine Ilişkin Tarımsal Bulgular çizelge 2' De Verilmiştir.
çizelge 1. Tarım Bölgelerine Göre Bağ Alanları Ve üretimin Dağılımı (1996)
Tarım Bölgeleri Alan (ha ) % üretim (ton) %
Orta Kuzey 48054 8.6 215154 5.8
Ege 159166 28.4 1630510 44.1
Marmara 29351 5.2 252856 6.8
Akdeniz 110215 19.7 575079 15.5
Kuzey Doğu 1798 0.3 10628 0.3
Güney Doğu 78178 14.0 303516 8.2
Karadeniz 1423 0.3 10120 0.3
Ortadoğu 35762 6.4 152736 4.1
Orta Güney 96053 17.1 549401 14.9
Toplam 560000 100.0 3700000 100.0
Genel Bir Ifadeyle Denizden Yüksekliği 400 M Olan Gap Bölgesinde Sıcak Kara Iklimi Hakim Görülmekte Ise De, Kuraklık Indeksi Bakımından "kurak" Bir Yöre Sayılır. Bu Nedenle, Akdeniz Ikliminin özel Bir Tipi Olarak Kabul Edilmektedir.
Dolayısıyla Yöre Iklimi Birinci Derecede Sofralık Ve Kurutmalık (çekirdekli) üzüm Yetiştiriciliği Için Uygun Görülmektedir. Her Ne Kadar Harran Ovası' Nın Yıllık Vejetasyon Süresi Mersin Ve çevresine Göre Iki Ay Kadar Daha Kısa Ise De, Haziran Sonuna Kadar Gerçekleşen Etkili Sıcaklık Toplamının Yaklaşık Olarak Bu Yöreyle Aynı Düzeyde Oluşu, Ovada Sulu Tarıma Geçilmesiyle Birlikte Iç Ve Dış Pazarlar Için önemli Bir Erkenci Sofralık üzüm üretim Potansiyelinin Doğacağına Işaret Etmektedir. Dolayısıyla Erkenci üzüm Yetiştiriciliğinde çukurova'ya Alternatif Bir Bölgenin Ortaya çıkması Veya Gap Alanında Olumlu Sonuç Alınamayan çeşitlerin çukurova'da Denenmesi, Her Iki Yörede De Bağcılığın Gelişmesine Ve Daha Kaliteli ürün Alınmasına Katkıda Bulunacaktır.
Ayrıca, Gap Bölgesinde Yetiştirilecek Güzlük üzümlerin Muhafazası Ile Tüm Akdeniz Bölgesinde Kış Ayları Sofralık üzüm Gereksiniminin Karşılanması Mümkün Görülmektedir.
öte Yandan Hızlı Asma Fidanı Yetiştirme Olanaklarına Sahip Olan çukurova Bölgesi Için Bu Fidanları Pazarlayabileceği Gap Gibi Büyük Bir Pazar Açılmış Olacaktır.
çizelge 2. Gap Kapsamına Giren Illerin Bağ Alanı Ve üzüm üretim Değerleri (1997)
Iller Alan (ha) % üretim %
Gaziantep 30345 23.4 130433 20.3
Mardin 21100 16.3 105000 16.3
Diyarbakır 42102 32.5 247696 38.5
şanlıurfa 19892 15.4 100685 15.6
Adıyaman 10425 8.0 52475 8.2
Siirt 5760 4.4 6995 1.1
Toplam 129624 100.0 643284 100.0
Sulama
Asma, Kurak Koşullara Adaptasyon Yeteneği çok Yüksek Bir Bitki Olmasına Karşın, Dengeli Bir Büyüme Ve Olgunluk Için Toprakta Belli Bir Miktar Suya Ihtiyaç Göstermektedir. Toprakta Yeterli Nemin Olmadığı Durumlarda; Yetersiz Ve Zayıf Göz Uyanması, Sürgün Büyümesinde Duraklama, Zayıf Tane Tutumu, Yapraklarda Erken Sararma Ve Dökülme, Yetersiz Odunlaşma Gibi Belirtiler Ortaya çıkmaktadır. Ayrıca Renklenme, Tane Büyüklüğü Ve Olgunlaşmada Düzensizlik Dikkati çekmektedir. Büyüme Ve Gelişmedeki Bu Olumsuzlukların Giderilmesi Için Asmanın Su Ihtiyacının Yağış Veya Sulamalar Yoluyla Karşılanması Gerekir.
Yıllık Yağışı 500 Mm' Nin üzerinde Olan Yerlerde, Toprak Tipine Bağlı Olarak Sulamasız Bağcılık Yapılabilmektedir. Böyle Yerlerde, Ekonomik Bir Bağcılık, Yağışın Mevsimlere Dağılımının Düzenli Olmasına Bağlıdır. Ancak, Yağışın Yeterli Olduğu Alanlarda Da, Düzenli Sulamalar, Asmanın Fotosentez Aktivitesini Artırmakta, Kalem Ve Kollar Daha Güçlü Olmakta Ve Stoma Faaliyetleri Daha Düzenli Yürümektedir.
Sahip Olduğu Bazı Ekolojik Koşullar Nedeniyle Bağcılığa Uygun Olan Güneydoğu Anadolu Bölgesinde özellikle De Gap Alanında Su Eksikliği Nedeniyle Geleneksel Bağcılıkta Verim çok Düşüktür. Bölgenin Toplam Yağışı 500-600 Mm'nin Altındadır Ve Ayrıca, Bunun Mevsimlere Dağılımı Da Oldukça Düzensiz Olup, Vejetasyon Dönemi Içinde Hemen Hiç Yağış Düşmemektedir. Bölgede Yapılan Bazı çalışmalar Bağcılık Için Bölgede Sulama Yapılmasının Gerekli Olduğunu Belirgin Bir şekilde Ortaya Koymuştur.
Sulamada Kullanılacak Su Miktarı; Kök Sistemi, Toprak Tipi, Asmanın Vejetasyon Süresi Içindeki Buharlaşma Ve Bunun Mevsim Içindeki Dağılışı Ile Kullanılacak Sulama Sistemine Bağlı Olmak üzere 150 Mm Ile 2500 Mm Arasında Değişmektedir. Sulamanın Bağlarda Genel Olarak Aşağıda Belirtilen Dönemlerde Yapılması önerilmektedir.
1. Yörede Ilkbahar Kuraklığı Söz Konusu Ise Yani, Kış Yağışları Yeterli Değilse (<150 Mm) Gözler Uyanmadan önce Sulama Yapılmalıdır.
2. Tane Tutumunu Takiben Toprakta Yeterli Su Yok Ise (yağış <200-250 Mm) Sulama Yapılmalıdır
3. Ben Düşme Zamanında Yine Yeterli Su Yoksa (yağış <80-150 Mm) Sulamaya Ihtiyaç Vardır.
Tarımın Bütün Alanlarında Olduğu Gibi, Bağcılıkta Da Birim Alandan Yüksek Düzeyde Ve Iyi Kalitede ürün Alabilmek Için, Bağ Topraklarının Verimliliklerini Devamlı Olarak En üst Seviyede Tutmak Gerekir. Bunun Için De Zaman Zaman Bağların Gübrelenmesi Istenir.
Gübreleme
öte Yandan Asmalar Da Kendi Bünyelerini Oluşturmak üzere Topraktan Ve Havadan Aldıkları Bazı Elementleri Güneş Enerjisinin Yardımıyla Organik Bileşiklere çevirirler. Dolayısıyla Her Yıl Sürgün, Yaprak Ve Meyve Oluşturmak üzere Topraktan önemli Miktarda Besin Maddesi Kaldırırlar. Bu şekilde Kaldırılan Besin Maddelerine Yağmur Ve Sulama Suyu Yıkamasıyla Kaybolan Miktarlar Da Eklendiğinde Toprağın Besin Maddesi Içeriğinin Ve Verimliliğinin Giderek Azalması Sonucu Olarak Asmanın Büyümesinde Anormallikler, Gelişmede Noksanlık Ve Verim Azlığı Görülür. Bu Nedenle Bağ Topraklarının Besin Maddesi Ihtiyaçlarının Karşılanması, Toprak Verimliliğinin Arttırılması Veya En Azından Mevcut Durumun Sürdürülmesi Amacıyla Topraktan Eksilen Besin Maddelerinin Toprağa Yeniden Gübreleme Yoluyla Verilmesi Gereklidir. Gübreleme Ile Ayrıca Toprağın Fiziksel Ve Biyolojik özellikleri De Asmanın Gelişmesine Ve Besin Maddelerinden Yararlanmasına Uygun Hale Getirilir.
Bağlarda Bilinçli Bir Gübreleme Için Asmanın Besin Maddesi Ihtiyacının Bilinmesi Gerekir. Bu Ihtiyacı Belirleyen En önemli Iki Faktör Ise Elde Edilen ürün Ve Budama Artıklarıdır. Yapılan Araştırmalar Bir Dekar Bağdan Alınan Bir Ton ürünün Budama Artıklarıyla Birlikte En Azından Yaklaşık Olarak 6-8 Kg. Saf Azot (n), 1.5-2 Kg Saf Fosfor (p2o5) Ve 7-8 Kg Da Saf Potas (k2o) Kaldırdığını Göstermiştir.
Bağcılıkta çiftlik Gübresi Kullanmanın Asıl Amacı Toprağa Gerekli Organik Maddenin Sağlanmasıdır. Bununla Birlikte Bir Miktar Besin Elementi De örneğin; 1 Ton Ahır Gübresi Ile 5 Kg Azot, 2.5 Kg Fosfor Ve 5.5 Kg Kadar Potas Verilmiş Olur. Bunlar Toprağın Organik Madde Içeriğini Arttırdıkları Gibi, Toprağın ısınma, Havalanma, Su Tutma Kapasitesi Ve Mikroorganizma Faaliyetlerini De Arttırarak Asmanın Gelişmesine Yardımcı Olurlar. Genellikle Organik Madde Bakımından Nispeten Fakir Topraklarda Tesis Edilmiş Olan ülkemiz Bağlarını Bu Bakımdan Zenginleştirmek Için En Azından 3-4 Yılda Bir Dekara 3-5 Ton Hesabıyla Yanmış çiftlik Gübresi Verilmelidir.
Ticari Gübreler Ise, Bünyelerinde Bir Ya Da Daha Fazla Besin Maddesini Yüksek Konsantrasyonda Içeren Gübrelerdir. Bunların Esas Fonksiyonları Bitkinin Besin Maddesi Ihtiyacını Karşılamaktır. Pratikte Gerçekten Yararlı Bir Gübreleme Yapabilmek Için Gübre çeşidine Göre Değişen Uygulamaları Mutlaka Bilmek Gerekir. örneğin Fosforlu Gübreleri Mutlaka Etkili Kök Derinliğine Vermek Zorunlu Iken, Azotlu Gübreleri Yüzeysel Olarak Toprakla Karıştırmak Yeterli Olabilmektedir.
Bağlara Verilecek Gübre Miktarı, Yörenin Iklim Ve Toprak özelliklerine, Yetiştirilen çeşide, Kullanılan Anaca Ve Elde Edilen ürün Miktarına Bağlıdır. Dengeli Ve Ekonomik Bir Gübreleme Için Topraktaki Besin Maddesi Miktarı Ile Mevcut Toprak Koşullarında Yetiştirilen Asmanın Ihtiyacının Bilinmesi Zorunludur. Bu Nedenle Ilk Olarak Toprak Ve Yaprak Analizleri Ile Toprak Ve Bitkinin Tanınması Gerekir.
çoğaltma-fidancilik
Asmanin çoğaltilmasi
Bağcılıkta Genellikle, çelik Ve Aşı Ile çoğaltma Yapılmaktadır.
çelikle çoğaltma
Asmanın Bir Yıllık Dallarından Belli Uzunluklarda Kesilerek (genelde 20-40 Cm) (şekil 1) Hazırlanan çelikler, Alındıkları Omcanın Tüm özelliklerini Aynen Taşıdığı Gibi, çoğunun Kolayca Köklenmesi, özellikle Kaliteli çeşitlerin Rahatça çoğaltılmalarına Olanak Sağlamaktadır. Kullanılacak çelikler Sağlıklı Ve Verimli Omcalardan Alınmalı Ve 6-10 Mm çapında Olmalıdır.
Filokseralı Yerlerde (%60-70 Kum Içeren Topraklar Hariç) Bağ Kurarken Kullanılması Zorunlu Olan Amerikan Asma Anaçlarının çoğaltılması Yine Aynı şekilde Alınacak çeliklerin Uygun Ortamlarda Köklendirilmesi Suretiyle Yapılmaktadır.
Asmanın Bir Yıllık Dallarından Alınan Odun çelikleri Dışında, Yaz Sürgünleri Parçalarının Da Sisleme üniteleri Altında Köklendirilmesi Suretiyle Fidan Elde Edilmesi Mümkündür.
şekil 1. Bir Yıllık Dallardan Köklendirilmek üzere Hazırlanan Asma çelikleri
Aşi Ile çoğaltma
Bağcılıkta Kullanılan Aşılamada Iki Yöntem Vardır:
A) Masa Başında Aşılama
B) Bağda Aşılama
Masa Başında Yapılan Aşılarda, Değişik Aşı Kesitleri Açan Ayakla Veya Pünomatik Olarak çalışan Aşı Makinaları Kullanılmakta Ise De, Genelde Omega Tipi Aşı Yapanlara (şekil 2) Yer Verilmektedir. Burada, Anaç Ve Kalem Olarak Kullanılacak Bitki Parçalarının Olabildiğince Aynı çapta Hazırlanması önemli Bir Husustur. Bu Aşılarda, Aşı Yerinde özel Yöntemlerle Kallus Oluşumu (kaynaşma) Ve Bazalda Da Köklenme Sağlanarak Aşılı-köklü Fidan Elde Edilmektedir.
Bağda Yapılan Aşılarda; Yarma, Kakma, Kabuk Altı, Ingiliz Aşısı (dilcikli) (şekil 3) Veya Yonga Aşıları Kullanılmaktadır. Bu Amaçla Köklü Olarak Hazırlanan Anaç Fidanları Baş Parmak Kalınlığına Geldiğinde, üzerlerine Daha Küçük (8-9 Mm) çapta Bir Kalem Ile Aşı Yapılmaktadır Aşılarda, Kesit Yüzeylerinin Düzgün Olması, Anaç Ve Kalemin Kabuk Kısımlarının Karşı Karşıya Getirilerek Sıkıca Tutturulmaları, Kaynaşma Sırasında Uygun Havalandırma, Sıcaklık Ve Nem Koşullarının Sağlanması Aşılamada Başarıyı Doğrudan Etkileyen önemli Hususlardır.
şekil 2. Aşılanacak Anaç Ve Kalemde (a), Omega Tipi Kesit Oluşturma (b) Ve Birleştirilerek Aşılı çelik Eldesi (c)
Aşılarda Anaç Ve Kalemin Kesim Yüzeylerinden Olabilecek Su Kaybını En Aza Indirmek Için Masa Başı Aşılarında Parafinleme Yapılırken, Bağda Yapılan Aşılarda Da Bağlama Işinden Sonra Aşı Kaleminin 3-5 Cm üstüne Kadar Nemli Ve Gevşek Bir Toprak Yığılarak Kümbet Yapılmalıdır.
A ------------------------------------------b
C..............................................................d
şekil 3. Asmalarda Kakma (a), Kabuk Altı (b), Dilcikli (c) Ve Yarma (d) Aşıların Yapılışı
Terbiye şekilleri-budama
Asmalara Uygulanan Terbiye şekilleri
Omcanın Verim çağında Alacağı Formu Esas Alarak Fidan Dikim Veya Aşılama Yılından Itibaren Ilk 3-5 Yıl Içerisinde Omcanın Gövdesine, Kollarına Ve çubuklarına Yapılan Uygulamaya, şekil Verme Denir. Başlıca Amaçları;
-gövde, Yaprak Ve Salkımların Yere Değmesini önlemek,
-yıllık Bakım Işlerini Kolaylaştırarak Maliyeti Düşürmek,
-salkım Ve Yaprakların Geniş Bir Yüzeye Yayılmasını Sağlamak,
-istenen Miktar Ve Kalitede ürün Elde Etmek,
-taban Bağlarda Don Tehlikesine Karşı Omcayı Korumaktır.
Terbiye şekli Seçimini Etkileyen Faktörler
Omcaya Verilecek Terbiye şekli üzerine Yetiştirilecek üzümün çeşidi, Bağ Bölgesinin Ekolojik Koşulları, Mekanizasyon Ve Yöresel Olanakları, Bağcının Bilgi Ve Becerisi Ile Ekonomiklik Etkili Olmaktadır. Uygulanacak Terbiye şekli Vermede Yapılacak Yanlışlıklar Doğrudan Doğruya üzüm Miktarı, Kalitesi Ve Maliyeti üzerine Yansıyacağından Bu Konudaki Seçimde çok Dikkatli Olmalıdır.
Terbiye şekillerinin Siniflandirilmasi
Ileri Bağcı ülkelerde çok Değişik Adlar Altında Uygulanan Terbiye Sistemleri Bulunmaktadır. Bunların Hepsinde, Omcaya En üst Düzeyde Güneşlenme Olanağı Sağlayarak Bol Ve Kaliteli ürün Alabilmek Ve Don Tehlikesini En Aza Indirmek Esas Alınmaktadır. Dolayısıyla Sistemlerin Birbirinden Farklılığı; Gövde Ve Kollara Verilen şekil, çubukların Kısa, Uzun Veya Karışık Budanması Ile Güneşlenme Alanının Farklı Oluşundan Kaynaklanmaktadır.
Halen ülkemiz Bağlarında En Yaygın Terbiye şekli Goble (çanak, Kase şekli) Dir (şekil 7). Bu şekilde Değişik Yüksekliklerde Taçlandırılan Omcada 3-5 Kadar Kol Ve Bunlar üzerinde De Değişik Sayıda Göz Taşıyan üzüm çubukları Bulunmaktadır.
şekil 7. Goble (çanak, Kase) şekli
ülkemizin Farklı Yörelerinde, Farklı Gövde Yüksekliği Ve Herek Verme Durumları Olan Değişik Sistemlerin çoğunluğu Yine Gobleye Benzemektedir. örneğin Bursa şeklinde Gövde Yüksekliği 50-60 Santim Olurken, Iznik şeklinde Bu 80-120 Santimetreye çıkmıştır. Kemalpaşa şekli Ise çift Katlı Bir Gobledir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Uygulanan Serpene şeklinde Ise Omcalarda Bırakılan Dallar Gövdeden Bir Metre Uzaklıktan Başlayarak, Aralıklarla Konulan Hereklerle Desteklenmektedir. Ayrıca, Sivrihisar, Barhana, Ağaca Sardırma Ve Baş şekli Gibi örnekler De Bulunmaktadır.
ülkemizde Ev Bahçelerinde Uygulanan Diğer Bir Sistem De çardak şeklidir.
Bu Yerli şekiller Dışında, ülkemizin özellikle Ege Ve Akdeniz Bölgelerindeki Yeni Bağ Tesislerinin Tamamına Yakınında Telli Sistemlerden, Kordon (royat) (şekil 8) Ve Guyot (şekil 9) Ile Birlikte Avustralya (telli Goble) şekli (şekil 10) Uygulanmaktadır.
şekil 8. Kordon (royat) şekli
şekil 9. Guyot şekli
şekil 10. Avustralya şekli (telli Goble)
Bağlarin Budanmasi
Omcaya Istenen Terbiye şekli Verildikten Sonra Bu Formun Korunması, Omcanın Iyi Gelişip Bol Ve Kaliteli ürün Verebilmesi, Toprak Işleme, Hastalık Ve Zararlılarla Mücadele Gibi Kültürel Işlemlerin Daha Kolay Yapılabilmesi Için; Omcanın Sağlığını, Büyüme Gücünü Ve çeşidin özelliğini Dikkate Alarak Gereksiz Bir Yıllık Dallar Ile, Yaşlı Ve Kurumuş Kısımların, Gerektiğinde Yeşil Sürgünlerin, Yaprak, Salkım Vb. Organların Kesilmesi Işlemine Budama Denir.
Omcaların Budanması Iki Farklı Zamanda Yapılmaktadır.
Kiş Budamasi
Sonbaharda Yaprak Dökümünden, Ilkbaharda Gözler Uyanıncaya Kadar Geçen Dinlenme Dönemi Içerisinde Yapılan Budamadır. Omcanın Yapraksız Dönemine Rastlayan Bu Işleme Aynı Zamanda Kuru Budama Da Denilmektedir. Budamada, Gözlerin Verimliliği, Asmanın Gelişme Kuvveti Ve Asmalarda Bırakılması Gereken Göz Sayısı Dikkate Alınmalıdır. Bağcılıkta üç çeşit Budama Vardır. Kısa Budama, Uzun Budama Ve Karışık Budama. Kısa Budamada Bırakılacak Bir Yaşlı Verimli Dallar 1-3 Göz üzerinden Kesilmektedir (şekil 11). Bu Yöntem, Alt Gözleri çok Verimli Olan çeşitlerde Uygulanmaktadır. Uzun Budamada, üzüm Verecek çubuklar 5-7 Göz üzerinden Kesilmektedir. Sürgünleri Kuvvetli Gelişen, Ancak Dip Gözleri Verimsiz Veya Kısmen Verimli Olan çeşitler Için Uygundur. Bu Yöntemin Uygulandığı Omcalarda Verilen şekli Muhafaza Etmek Oldukça Zordur.
Karışık Budanan Omcalar, Kısa Ve Uzun Budanan çubukları Içerirler (şekil 12). Dip Gözleri Verimsiz Veya Az Verimli Olan çeşitler Için Uygundur. Değişik Yörelerde Analı-kızlı Veya Bayrak-ırgat (parmak) Olarak Adlandırılmaktadır.
Kışları ılık Geçen Yerlerde Budamaya Yaprak Dökümünden Sonra Başlanabilir Ve Bütün Kış Boyunca Buna Devam Edilebilir. Kışı Sert Geçen Bölgelerde Geç Budama Yapılmalıdır. Böylece Kış Donlarından Meydana Gelecek Zararlardan Korunulmuş Olmaktadır. Ayrıca, Ilkbahar Geç Donlarının Etkili Olduğu Yerlerde De Geç Budama Ile Erken Sürmenin önüne Geçildiğinden Olası Zarar Da En Aza Indirilmiş Olur.
Yaz Budamasi
Omcanın Yapraklı Döneminde Yapılan Bu Uygulamaya Yeşil Budama Da Denilmektedir. Bu Uygulamanın Amacı, Asmanın Kapasitesini Büyümesi Istenen Kısımlar üzerinde Yoğunlaştırmak, Rüzgar Kırılmalarını önlemek, Asmanın Tacı Içinde Iyi Havalanma Ve Güneşlenme Koşullarını Sağlamaktır. Yaz Budamasında Sürgünlerin Tamamı Veya Bir Kısmı, Yapraklar, Koltuk Ve Dip Sürgünleriyle, Bazı çiçek Ve Salkımlar çıkarılmakta, Uç Alma, Filiz Ve Obur Alma, Bilezik Alma Gibi Bazı Işlemler Yapılmaktadır. Yaz Budaması Dikkatli Yapılmadığı Taktirde Fayda Yerine Zarar Verebilir.
şekil 11. Kısa Budamanın Yapılışı
şekil 12. Karışık Budamanın Yapılışı
Kaynak
Prof.dr. Fuat Ergenoğlu Ve Prof. Dr. Semih Tangolar, 2000. Bağcilik Için Pratik Bilgiler. Tübitak Türkiye Bilimsel Ve Teknik Araştırma Kurumu, Tarp Türkiye Tarımsal Araştırma Projesi Yayınları.33 S.
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
