Forward Sözleşmeler
1.1. Genel Açiklamalar
Forward Sözleşmeleri, Belirli Bir Varlığın (emtia, Döviz, Menkul Kıymet, Altın Gibi...) önceden Belirlenmiş Bir Fiyat Ve Miktar üzerinden Gelecekteki Bir Tarihte Alımı Veya Satımını öngören Sözleşmelerdir. Bu Sözleşmelerde, Alım-satıma Konu Olan Varlığın Fiyatı, Miktarı, özellikleri, Teslim Yeri, ödeme Tarihi Ve Diğer özel şartlar Taraflar Arasında Kararlaştırılır. Bu Nedenle, Her Forward Sözleşmesi Tamamen Tarafların Iradeleri Doğrultusunda Oluşan özel Bir Sözleşmedir. Dolayısıyla Forward Sözleşmelerinde önceden Belirlenmiş Bir Standart Söz Konusu Değildir. Ayrıca Forward Sözleşmeleri Aktif Bir Borsada Işlem Görmediklerinden Ikinci El Piyasaları Da Bulunmamaktadır .
Forward Sözleşmeleri Teslim Amaçlı Olduğundan, Fiyat Değişimlerinden Kaynaklanan Risk Emniyet Altına Alınır. Taraflar Sözleşmede Yüklendikleri Yükümlülükleri Karşılıklı Olarak Yerine Getirmek Zorundadırlar. Yani Forward Sözleşmelerinde Tarafların Cayma Hakları Bulunmamaktadır. Bu Sözleşmelerinin özellikleri şöyle Sıralanabilir :
- Forward Sözleşmelerinde Genelde Serbestlik Hakimdir Ve özel Bir Yasal Düzenleme Söz Konusu Değildir. Bir ülkede Mevcut Genel Yasal Düzenlemelerle Forward Işlemlerini Yürütmek Mümkündür.
- Forward Işlemleri Aracısız Olarak Yapılabilir. Yani, Bir Aracı Kurumun Veya Bankanın Olması Sözleşmenin Yapılması Koşulunu Oluşturmaz. Durum Böyle Olmakla Birlikte, Uygulamada Bankaların çoğu Defa Forward Sözleşmelere Aracılık Ettikleri Görülür.
- Forward Sözleşmelerine Konu Olan ürünün Alıcısı Ve Satıcısı Genelde Birbirini Tanırlar.
- Forward Sözleşmelerinde Borsa şeklinde Organize Olmuş Bir Piyasanın Varlığı Aranmaz. Taraflar Istedikleri Bir Mekanda Forward Işlemini Gerçekleştirebilirler.
- Forward Sözleşmelerinde Alıcının Ve Satıcının Haklarını Teminat Altına Alan Takas Odası Uygulaması Söz Konusu Değildir.
- Borsa Kurallarında Var Olan Teminat Veya Marjin Sistemi Uygulaması Forward Sözleşmelerinde Mevcut Değildir. çünkü, Forward Sözleşmeleri Için Borsa şeklinde Bir Piyasa Gerekmemektedir.
- Forward Sözleşmesine Konu Olan Varlığın Teslim Yeri, Teslim Zamanı, Miktarı, Kalitesi Gibi Konularda Standartlaşma Aranmamaktadır.
- Forward Sözleşmelerinde Günlük Hesaplaşma, Sözleşme Değerini Güncelleme Ve Piyasa Değerine Dönüştürme Olmamaktadır. Dolayısıyla Forward Sözleşmelerinde Kâr Veya Zarar Vade Sonunda Ortaya çıkmaktadır.
Yapılan Açıklamalardan Da Anlaşılacağı Gibi, Forward Sözleşmeler ülkemizde Oldukça Sık Görülen Tarım ürünlerinin Alivre Satışına Benzemektedir. çiftçiler Genellikle Olgunlaşmamış Olan Tarım ürünlerini, Gübre, Ilaç Vb. Ihtiyaçları Karşılamak Için, önceden Belirlenen Bir Fiyattan Hasat Zamanında Satmak Için Sözleşme Yaparlar. Bu Sözleşmelerin özüne Bakıldığında Birer Forward Sözleşmelerdir. Yasal Dayanağı Da Borçlar Kanunu’nun Akit Serbestisini Düzenleyen 11/19-1 Maddeleridir.
1.2. Forward Sözleşme Türleri
Forward Sözleşmeler Ağırlıklı Olarak; Emtia, Döviz Ve Faiz Oranları üzerinden Yapılmaktadır. Söz Konusu Sözleşmeleri Kısaca Aşağıdaki şekilde Incelemek Mümkündür:
1.2.1. Emtia Forward Sözleşmeleri
Emtia üzerine Yapılan Forward Sözleşmeleri, Sahibini Taraflarca Sözleşme Tarihinde Belirlenen Bir Malı, Gelecekteki Belirli Bir Tarihte Sözleşme Tarihinde Belirlenen Fiyattan Almaya (ya Da Satmaya) Mecbur Tutan Bir Sözleşmedir. Sözleşmeyi Alan Taraf Gelecekteki Beklenmeyen Fiyat Artışlarından Kendini Korumak Amacıyla, Satan Taraf Da Gelecekteki Beklenmeyen Fiyat Azalışlarından Kendini Korumak Amacıyla Bu Tür Anlaşmaya Girebilir .
1.2.2. Döviz Forward Sözleşmeleri
Döviz Forward Sözleşmesi, Sahibini Taraflarca Sözleşme Tarihinde Belirlenen Bir Döviz Tutarını, Gelecekteki Belirli Bir Tarihte, Belirli Bir Kurdan Satın Almaya (ya Da Satmaya) Zorunlu Tutan Bir Anlaşmadır. Döviz Kuru, Sözleşmenin Yapıldığı Tarihte Belirlendiği Için Vade Sonuna Kadar Geçen Süre Içindeki Kur Değişmeleri Sözleşmede önceden Belirlenen Kuru Etkilememektedir. Dövizlerin Alım Satım Işlemi, Vade Bitiminde Ve önceden Belirlenen Kur üzerinden Gerçekleşmektedir .
Ingiliz Sterlini’nin Amerikan Dolarına Karşı Değer Kazanacağını Düşünen Bir Yatırımcı, Sterlin üzerinden Bir Forward Sözleşmesi Yaparak, Alıcı Pozisyonuna Geçebilir. Bir Başka Yatırımcı Da Sterlinin Değer Kaybedeceğini Düşünerek Satıcı Pozisyonuna Girebilir. Işlem Tarihindeki Cari Kur, Her Iki Tarafın Kazanç Ve Kaybını Ortaya çıkarır .
örnek: A Alıcısı, Japon Yeni’nin Amerikan Dolarına Karşı Değer Kazanacağını Düşünmekte Ve Spekülasyon Amacıyla Japon Yeni Almak Istemektedir. S Satıcısı Da Amerikan Dolarının Japon Yeni Karşısında Değer Kazanacağını Düşünmekte Ve Vadeli Amerikan Doları Almak Istemektedir. Sözleşme Günü 1$=1.2 Japon Yeni’dir.
A Ile S Aralarında Bir Sözleşme Yapmışlar Ve S, A’ya 1200 Japon Yeni Vermeyi, A’da S’ye 1000 $ Vermeyi Kabul Etmiştir. Vade Sonunda, Taraflar Yükümlülüklerini Yerine Getirmişlerdir. 1$=1,1 Yen’dir. Japon Yeni Alıcısı A’nın Tahminleri Doğru çıkmış Ve Japon Yeni Amerikan Doları Karşısında Değer Kazanmıştır. Dolayısıyla A, Bu Işlemden 90 Dolar Kâr Sağlamıştır. çünkü Başlangıçta 1200 Japon Yeni Ile 1000 Dolar Satın Alabiliyordu. Yaptığı Anlaşma Neticesinde Aldığı 1200 Japon Yeni Ile 1090 Dolar Alır Hale Gelmiştir, O Halde 90 Dolar Kazanç Sağlamıştır.
1.2.3. Faiz Forward Sözleşmeleri
Faiz Forward Sözleşmeleri, Tarafların Belirli Bir Süre Için Anapara Tutarı üzerine Uygulanacak Olan Garanti Edilmiş Bir Faiz Oranını Sağlayan Sözleşmelerdir. Forward Faiz Sözleşmelerinde Anapara Varsayımsal Olup, Taraflar Arasında El Değiştirmemekte, Sadece Faiz Hesaplanmasında Kullanılmaktadır . Forward Faiz Sözleşmeleri De Diğer Forward Sözleşmeler Gibi Taraflar Için Gelecekteki Faiz Oranlarındaki Dalgalanmalardan Kaynaklanabilecek Riskleri Bertaraf Etmek Için Yapılmaktadır. Sözleşmenin Vade Tarihindeki Piyasa Faiz Oranı Ile Kararlaştırılmış Faiz Oranı Arasındaki Fark (telafi ödemesi) Karşı Taraftan Tahsil Edilerek, Sözleşmede Belirlenen Faiz Oranından Mevduat Faiz Geliri Elde Etme Amacına Ulaşılmaktadır. Forward Faiz Sözleşmesinin Alıcısı, Genelde Belirli Bir Süre Sonra Kredi Almayı Planlayan, Ancak, Kredi Faiz Oranlarında Yükselme Endişesi Taşıyan Yatırımcılar Iken; Sözleşme Satıcıları Belirli Bir Süre Sonra Faiz Geliri Elde Etmeyi Planlayan Ancak Faiz Oranlarında Düşme Endişesi Taşıyan Yatırımcılardır. Piyasa Faiz Oranının Sözleşme Faiz Oranından Büyük Olması Durumunda Sözleşme Satan, Küçük Olması Durumunda Ise Sözleşme Alan, Karşı Tarafa Telafi ödemesi Yapacaktır .
1.3. Forward Sözleşmelerini Muhasebeleştirme Ilkeleri
Forward Sözleşmelerinin Muhasebeleştirilmesine Yönelik Iki Yaklaşım Sözkonusudur. Bunlardan Biri Forward Sözleşmelerini Bilanço Dışında Tutmak, Diğeri De Forward Sözleşmeyi Bilançoya Dahil Etmektir. Sözkonusu Yaklaşımlar Aşağıda Incelenecektir.
1.3.1. Forward Sözleşmelerini Bilanço Dışında Bırakmak
Bu Yaklaşıma Göre Forward Sözleşmeler, Sözleşmeye Taraf Olanları Sözleşmede Belirtilen Vade Sonunda Belirli Bir Varlığı Belirli Bir Fiyattan Satın Alma Veya Satmakla Zorunlu Tutan Anlaşmalar Olduğu Kabul Edilir. Bu Yaklaşıma Göre Forward Sözleşmeler Genel Ilke Olarak Bilanço Dışında Tutulmalıdır Ve Nazım Hesap’larda Iz Bedeliyle Muhasebeleştirilmelidir .
Forward Sözleşmelerinin Bilanço Dışında Tutulmasını Benimseyen Yaklaşımın Savunucuları, Sözleşmede Belirtilen Anaparanın Varsayımsal Olduğunu, Bu Nedenle Gerçek Anlamda Bir Borç Alacak Ilişkisi Olmadığını, Bundan Dolayı Da Nazım Hesapların Kullanılmasını Belirtirler. Ayrıca, Bu Tür Sözleşmelerin ısmarlama Yapıldığında Takas Edilmesinin Mümkün Olmadığını, Ciro Edilemediğini, Ciro Edilemediği Için De Bir Piyasasının Oluşmayacağını, Forward Sözleşmesine Ilişkin Kesin Kazanç Ve Kaybın Ancak Vade Sonunda Ortaya çıkabileceğini Belirterek, Sözleşme Süresi Boyunca Düzeltme Işlemi Yapılmayacağını Ifade Etmektedirler. Hatta Bu Tür Sözleşmeler Için “kumar Oynamaktan Farklı Değildir” Ifadesi Kullanılmaktadır .
örnek: Xyz Işletmesi Ekmek üretmektedir. Un Fiyatlarının Gelecek 6 Ay Içinde Artacağını Tahmin Etmektedir. Fiyatlar Arttığında Ekmek Fiyatlarını Sabit Tutup Rakiplerine Karşı üstünlük Sağlamak Istemektedir. Bu Nedenle Gelecekte Alacağı Unun Fiyatını şimdiden Garantilemeyi Amaçlamaktadır. Kendisine Un Satışında Bulunan Bir Fabrikayla Anlaşarak 30 Mart 2002’de 1 Kg Unun Fiyatını 300.000 Tl üzerinden Garantilemek Istemektedir. 10 Ton üzerinden Yapılan Sözleşmenin Yapıldığı Gün (15 Eylül 2001) 1 Kg Un = 250.000 Tl’dir. 30 Mart 2002’de Un Teslim Alınmıştır, Unun Kg Piyasa Fiyatı 325.000 Tl’dir.
Forward Sözleşmelerinin Bilanço Dışında Tutulmasını Benimseyen Yaklaşıma Göre Bu Işleme Ilişkin Muhasebe Kaydı şöyle Olacaktır:
15.10.01
Muhasebe Kaydından Da Anlaşılacağı Gibi Forward Sözleşmesinin Konusu Olan 10 Ton Unun Teslim Tarihindeki Fiyatı üzerinden Nazım Hesaplara Kayıt Yapılmış Ve Söz Konusu Sözleşme, Bilanço Dışında Tutulmuştur. Sözleşme Konusu Olan Malın Teslim Tarihinde, Normal Mal Alış Kaydı Yapılacaktır.
1.3.2. Forward Sözleşmelerini Bilançoya Dahil Etmek
Forward Sözleşmelerinin Muhasebeleştirilmesindeki
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
