özellikleri
*ortalama 50 Cm Boyunda, Yaz Aylarında Pembe Veya Beyaz Renkli çiçekler Açan, Keskin Kokulu, Dağlarda, Yol Kenarlarında Rahatlıklar Rastlanabilen Otsu Bir Bitkidir.
*avrupa, Balkanlar, Anadolu Ve Güney Asya Dağlarında çok Yaygındır.
*eskiden Kuru Kekik Evde Yakılarak Evin Havası Temizlenir Ve Vebadan Koruduğuna Inanılırdı.
*kekik Ayrıca Batı Avrupa’da Mezarlıklarda Ekilen Ve Cenaze Taşınırken Yanına Konan Bir Bitki Olmuştur.
*yaz Aylarında Toplanarak Demetler Halinde Kurutulur. Kuru şekilde Toz Haline Getirerek, Suyla Kaynatarak Veya Damıtma Ile Yağı çıkarılarak Tıbbi Amaçlarla Faydalanılır.
*kekik Aynı Zamanda Bilhassa ızgaralar Ve Et Yemeklerinde Kullanılan Bir Baharattır.
Bileşim: Bol Miktarda, Thymol Içerikli Uçucu Yağ, Carvacrol, Borneol, Cymol, Acı Maddeler, Biraz Tanen
Bitki Hakkinda Genel Bilgi Ve ülkemizde Yayilişi
çalı Yada çalımsı Görünümde Ve Kokulu Olan Kekikler(labiatae) Lamiaceae Familyasının Dünya üzerindeki 40 Türle Temsil Edilen Bir Cinstir. Genellikle Derin Olmayan Gevşek, ılımlı, Humuslu Ve Kalkerli Toprakları Seven Bu Bitkiler, Avrupa Ve Asya’da, Akdeniz Bölgesi’nde, Kuzey Afrika’dan Habeşistan’a Kadar Uzanan Yerlerde Ve Kanarya Adalarında Bulunmaktadır. ülkemizde Ise Yaklaşık Olarak 35 Kadar Kekik Türü 1500 M. Rakıma Kadar Olan Yerlerde Ve Yaylalarda Yaygın Olarak Bulunurlar. Bu Türlerden Bir Kısmının Endemik Olduğu Literatürde Yer Almaktadır.
Bitkinin Teşhisi
ülkemizde Yetişen Ve önemli Oranda Uçucu Yağ Ihtiva Eden Türleri Ile Kekikle çokça Karıştırılan, Kekiğe Benzer Türler Ayrı Ayrı Ele Alınarak Açıklanacaktır.
- Thymus Serpyllum L.: Akdeniz Bölgesi Ve Anadolu’da Pek çok Varyeteleri Bulunan Ve Yabani Kekik Olarak Bilinen Bu Türün Dalları, Hafif Köşeli Yapıda, Kırmızımsı Renkte Ve Kısa Tüylerle Kaplıdır. Dallarda Karşılıklı Konumda Yer Alan Yapraklar Kısa Bir Sapla Dala Birleşmektedir. Yapraklar 1 Cm. Uzunluğunda, Tam Oval şekildedir. Alt Yüzde Orta Damar Belirgindir. Yaprak Ayalarında Saplara Doğru Kirpik Gibi Tüyler Bulunmaktadır. çoğunlukla Yatık Vaziyetteki Bu Tür 10-15 Cm.’ye Kadar Boylanıp çok Dallı Ve çok Yıllıktır. Mayıs-eylül Ayları Arasında Açan çiçekleri Küçük Ve Pembe Renklidir.
- Thymus Vulgaris L.: Batı Ve Güney Anadolu Bölgesi Genel Yayılış Sahası Olup 30 Cm. Yüksekliğinde Ve çalı Görünüşündedir. Bitki çok Dallı Ve Dalları çok Tüylüdür. Yaprakların Yüzünde Bulunan Tüylerin çengel şeklinde Olduğu, Mikroskopla Görülebilmekte Olup Thymus Serpyllum L. Ile Bu Tüylerin şekline Göre Ayırt Edilebilir.
Thymus Vulgaris L. De Mayıs-eylül Aylarında çiçek Açar Ve çiçekleri Pembe Veya Beyaz Renklidir.
Bu Iki önemli Tür Dışında Aynı Familyadan Olup Kekiklerle Karıştırılarak; Bu Isim Altında Değerlendirilen Türler De Vardır, Bunlar:
O. Onites L. (syn: O. Smyrnaeum L.): Halk Arasında Izmir Kekiği Yada Peynir Kekiği Olarak Bilinen Bu Tür 40-50 Cm. Yüksekliğe Ulaşır. Batı Ve Güney Anadolu Genel Yayılış Sahasıdır.
O. Heracleoticum (syn: O. Vulgare L. Subsp.hirtum (link) Letswart): Bitkisinin Kurutulmuş Yapraklarıdır. Istanbul Kekiği Yada Mercanköşk Olarak Bilinir, Ender Olarak Da Eşek Kekiği Olarak Anılır. Trakya Ve Batı Anadolu Genel Yayılış Sahasıdır.
Thymus Capitatus L.: Beyaz Kekik Olarak Bilinen Bu Tür Güney Ve Batı Anadolu’da Bilhassa Manisa Ve Muğla Civarında Yayılış Gösterir.
Thymbrae Spicata L.: Türünün Yaprakları Kara Kekik Olarak Bilinip, Kekik Adı Altında Toplanmaktadır.
Diğer Bitkilerle Karşilaştirilmasi
Teşhis Bölümünde De Belirtildiği Gibi Ilk Iki Tür Yani, Thymus Serpyllum L. Ve Thymus Vulgaris L. önemli Ve Tıbbi Türler Olup, Diğerleri Ile Sık Sık Karıştırılmaktadır. Ticari Değeri Olmayan Diğer Türlerin Yanlışlıkla Toplanmaması Için Ilk Iki Türün Teşhisi çok önemlidir.
Kullanilan Bölümler
Dallı çiçekli Tepe Ve Yaprakları.
Toplama Zamani Ve şekli
çiçekli Tepe Ve Yaprakları Kullanıldığından çiçek Açma Dönemi Olan Mayır-eylül Ayları Arasında, Yere Yakın Mesafeden, Keskin Bir Bıçakla Kesilmek Suretiyle Toplanırlar.
Kurutma şekli Ve Depolanmasi
Toplanan Kekikler, Gölgelik Yerlerde, Sık Sık Karıştırılarak Yada Kurutma Tesislerinde Uygun Temperatürde Kurutulur. Kurutulan Ve Kalın Dallarından Ayrılan Kekikler; Temiz, 20-25 Kg.lık çuvallar Veya Bez Torbalara Doldurularak Havadar Ve Rutubetsiz Depolarda Depolanır.
Etken Maddeleri Ve Bulunma Orani
Etken Maddeler Ve Bulunma Oranları Da Bitki Tür Ve Varyetlerine Göre Değişiklik Gösterdiğinden önemli Iki Tür Ayrı Ayrı Ele Alınacaktır.
-thymus Serpllum L.: Bu Türün çiçekli Dal Ve Yapraklarının Su Buharı Destilasyonuna Tabi Tutulması Sonucunda “yabanı Kekik Yağı” Adı Verilen Uçuk Sarı Renkte Bir Uçucu Yağ Elde Edilir.
Destilasyon Sonunda % 0.45-1 Oranında Uçucu Yağ, Ası Madde, Tanen Ve Flavonlar Elde Edilir. % 0.45-1 Oranında Bulunan Uçucu Yağda Ise P-cymol, Karvakrol, Timol, Pinenler Ve Seksi Terpenler Bulunmaktadır. Timol Ve Karvakrol Bu Karışımın % 70’ini Teşkil Etmektedir.
- Thymus Vulgaris L.: Bu Türün De çiçekli Dal Ve Yaprakları Su Buharı Ile Destile Edildiğinde,
% 0.40-3.5 Oranında Uçucu Yağ, % 10 Tanen Ile Acı Madde Ve Rezin Elde Edilmektedir. Uçucu Yağın, % 20-70’ini Fenolik Maddeler Teşkil Edip, Bunun Da Büyük Kısmını Birbirinin Izomeri Olan Timol Ve Karvakrol Oluşturur. Bu Yağ Timol Elde Edilmesi Için Kullanılmaya Uygundur.(bulunuş Oranının Yüksekliği Sebebiyle)
Sanayideki Kullanim Alani
Ilaç Sanayinde Antiseptik Imalatında Kullanıldığı Gibi Bronşlardaki Koyu Kıvamlı Salgıyı Sıvılaştırdığından öksürük şuruplarının Bileşimine Girer. Antibiyotik Etki Olarak Mikroorganizmaların üremesini Geciktirdiği Veya Tamamen Durdurduğu Için, Ağız Antiseptiği Olarak Gargara Yapımında Faydalanmaktadır. Derideki Mantar Hastalıklarına Karşı Inhibitör Etkisi Olduğundan, Mantar Ilaçlarının Bileşiminde De Yer Almaktadır. Kimya Sanayinde Ise Değerli Bir Kimyasal Madde Olan Timolun Elde Edilmesinde Kullanılabildiği Gibi Parfümeri Ve Kozmetik Sanayinde De Banyo Köpüklerinin Yapımında Ve Problemli Ciltlerin Tedavisinde Kullanılmaktadır.
Halk Arasindaki Kullanim Alani
Kekiklerin çiçekli Dal Ve Yaprakları Halk Arasında çay Gibi Demlenerek Içilmek Suretiyle Kan Deveranını Düzenleyici, Rahatlatıcı Etkisinden Faydalanılmaktadır. Ayrıca, Kansızlık, Boğmaca, Kellik, Diş Ve Mide Ağrılarında, Uyuz, Nefes Kokması, Lumbago, Barsak Parazitlerinin Ve Gazlarının Giderilmesinde, Romatizma Ile Bazı Kadın Hastalıklarında Tedavi Amacıyla Kullanılmaktadır. Kekik Türlerinden çeşitli Et Yemeklerinde Baharat Olarak Da Faydalanılmaktadır.
Standardi
T.s.e Tarafından Hazırlanan Ts-3786 Sayılı Standartta Kekikler Cinslerine Göre Origanum, Thymus Ve Majoranae Olarak üç Tipe Ayrılmaktadır.
Diş Ticaret
09.10.10 Gümrük Tarif Pozisyonu Ile Dış Ticareti Yapılan Kekik Başta B. Almanya, A.b.d., Yunanistan Olmak üzere Toplam 25 ülkeye Ihraç Edilmektedir.
Ihracat Miktari:
Yillar Miktar(ton) Değer (1000 $)
1993 5.457 13.273
1994 6.438 16.851
1995 5.501 13.690
1996 6.475 15.151
1997 6.038 13.238
1998 7.051 15.492
1999 7.640 16.556
Ithalat Miktari
Yillar Miktar (ton) Değer (1000 $)
1997 142 199
1998 325 618
1999 291 439
Yan Etkiler: önerilen Dozajlar Aşılmadığında, Bilinen Hiçbir Yan Etkisi Yoktur. Ama Kekik Yağının Içten Kullanımında Aşırılığa Kaçılması, Tiroid Bezinin Işlevini Arttırabilir. Kekik çayı Içimi Ise Böyle Bir Duruma Yol Açmaz.
Tibbi özellik Ve Faydalari ( Drog Olarak özellikleri)
*ballıbabagillerden ıtırlı Bir Bitkidir. Yaprakları Yumurta şeklinde, Pembe-beyaz çiçekleri Olan Güzel Bir Bitkidir.
* Iştahı Açar, Mide Bulantısını Geçirir Ve Mideyi Balgamlardan Temizler. Bal Ile Yenildiğinde öksürüğe Fayda Verir.
* Kimyon Ve Sirke Ile Kaynatılarak Yapılan Gargarası Diş Ağrılarını Geçirir.
* Sapları ünnab Ile Kaynatılıp Içildiğinde Kan Deveranını Sağlar; Bağırsak Ağrılarını Geçirir.
* Kaynatılarak Suyu Egzamaya Ve Uyuza Iyi Gelir, Hamamda Sürüldüğünde şifası Görülür.
* Içine Kekik Atılmış Sıcak Su Ile Banyo Yapıldığında, Romatizma Ağrılarına Iyi Gelir.
* Akciğer, Mide Ve Göğüs Soğuklamasına şifa Verir.
* Iştahı Artırır, Yemeği Hazmettirir.
* Karın, Göbek Buruntusunu, Kuluncu Geçirir.
* Gözün Kuvvetini Artırır.
* Kaynatılarak Suyu Bal Ile Yada şeker Ile Içildiğinde Bağırsaktaki Parazitleri Düşürür, Yelleri Giderir.
* Hafızayı Kuvvetlendirir, Kalp Sancısına Iyi Gelir.
* Incir Ile Yenirse Rengi Güzelleşir.
* 10 Gramı Tuz Veya Sirke Ile Içildiğinde Balgamı Söker.
* Yine 10 Gramı Bal Ile Içildiğinde Akrep Sokmasına Faydası Vardır.
* Salgı Bezlerini Düzenli çalıştırır.
* Baş Ağrısı, öksürük V.s. Için Kekik Bir Kesme şeker üzerine Biraz Damlatılıp Yenerek De Olur. Ancak Bunu Hamile Kadınlar Ve Guatrlı Olanların Kullanmaları Iyi Değildir.
* Spazm Ağrılarını Azaltan Spazm çözücü Etki Bronşlarda Da Kendini Gösterdiğinden Astım Gibi Spazm Komponentinin De Bulunduğu öksürüklü Hastalıklarda Faydalı Olur.
* Haricen özellikle Kekik Yağı Mikrop öldürücü Olarak Basit Yaralarda Tercih Edilir.
Kaynakça
1- Yildiz Ramazan, şifalı Bitkiler Ve Hastalıklar, Akpınar Yayınevi, 1983, S. 326,327.
2- Uçan Salih, Büyük şifalı Bitkiler Ansiklopedisi, Seda Yayınları, S. 302,303.
3- öğr. Gör.ayhan Akyol
4- Niyazi Eroztürk@doktordoga.com
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
