![]() |
| Ödevin Adı |
: |
Menta Pulegium L. |
| Sayfa Sayısı |
: |
7 |
| Ödevin İçeriği ( Sadece
Bir Kısmı ) |
: |
Menta Pulegium L.
-yarpuz-
1) Bitkinin Siniflandirmadaki Yeri
Bu Bitki Tubiflorae Takımının Labiateae (ballıbabagiller) Familyasının Mentha L. (naneler) Cinsine Mensuptur. Bu Cinsin Mensubu Olan Bitkiler çok Yıllık Otsu Karakterdeki Bitkilerdir.
-labiatae-
(lamiaceae)
Başlıca Akdeniz Havzasında Yayılmış Olan, Uçucu Yağ Taşıyan, Bir Veya çok Yıllık Otsu Bitkiler Veya çalılar. Gövde 4 Köşeli, Yapraklar Basit Veya Parçalı, Dekusat Dizilişli. çiçekler Yapraklarının (braktelerin) Koltuğunda, Sık Kümeler Halinde, Her Nodusta Vertisillastrum Durumundadır. çiçekler Zigomorf 200 Kadar Tür. Memleketimizde 45 Cins Ve 550 Kadar Türü Vardır.
Tıpta Ve Parfümeride Kullanılan Uçucu Yağlar Vermesi Dolayısıyla önemli Bir Familyadır. Uçucu Yağ, Epiderma üzerindeki Salgı Tüylerinde Bulunur. Başı 8 Hücreli Pul şeklinde Ki Salgı Tüyleri Bu Familya Için Kakateristiktir.
2) Dünyada Ve Türkiye’de Yetiştiği Yerler:
çoğunlukla Asya Ve Avrupa’nın Birbirine Yakın Olan Bölgelerinde, Amerika Da Ve Bir çok Türle Anadolu Da Temsil Olunur.
3) Toprak Ve Su Istekleri:
Genellikle Nemli, Besince Zengin, Azotlu, Az Tuzlu, Kireçsiz, Kumlu-killi Toprakları Severler. Taban Suyu Yüksek Olan çayırlıklarda, Su Arkı Kıyılarında, Dere Yataklarında Toplamak Mümkündür.
4) Botanik özellikleri:
Yarpuz; çok Yıllık Otsu Karakterdeki Bir Bitkidir. Güzel Kokuları Vardır. Sürgünleri Sık Tüylü Yada çıplaktır. Gövde çoğunlukla Dallıdır. 10-15 Cm Yükseklikte Alçak Boylu Bir Bitkidir. Yapraklar Mızrak Ya Da Genişce Yumurta Biçimli Saplı Ya Da Oturmuş Vaziyettedir. Damarları Tüylü Ya Da Ağ Görünüşünde, Yaprak Dizilişi çapraz, çiçekler Yaprakların Koltuğunda çok çiçekli Başcık Ya Da Yan Durumlu Veya Son Durumlu Başak Kuruluşundadır. çiçekleri Genellikle Menekşe Renginde Olup, Kısa Ve Boyun Bölümü De Genişçe Boru Biçimindedir. Bitki Ortalama %1-2 Oranında Uçucu Yağ Içerir. Bu Uçucu Yağın %80-95’i Pulegon’dur. Bundan Başka Uçucu Yağdaki Piperiton, Menthol Menthan Vb. Bulunur. Yarpuz’un Diğer Isimleri; Filisgin, Nane (manavgat), Pülüskün’dür. Naneler Cinsinin 15 Kadar Türü Vardır.
-türleri-
1) Mentha Piperita 1. (bahçe Nanesi) : (labiatçe) Türünün Gölgede Kurutulmuş Yapraklarıdır. Bu Tür Bir Kültür Bitkisi Olup M. Aquatica 1. Ile M. Spicata 1. Türlerinin Bir Melezidir.
Bu Tür 30-90 Cm Yükseklikte, Kuvvetli Kokulu, Hemen Hemen Tüysüz, Gövde Ve Dalları Genellikle Kırmızımtrak Renkli, çok Yıllık Otsu Bir Bitkidir. Yapraklar Dişli Kenarlı, üzeri Buruşuk, Saplı Ve Koyu Yeşil Renklidir. çiçekler Erguvani Renkli Olup Dalların Ucunda Bir çoğu Bir Arada Toplanmıştır. Kuzey Batı Ve Batı Anadoluda Bulunur. Sulak Ve Gölgelik Yerleri Sever. Tohum Vermediği Için Ancak Rizomları Ile üretilebilir.
- Dış Görünüşü: 3-8 Cm Uzunlukta, Oval Biçimli, Sivri Uçlu, Kısa Saplı, Kenarları Dişli, çıplak Ve Hafif Tüylü Ve Koyu Yeşil Renkli Basit Yapraklardır. Kokusu özel Ve Kuvvetli, Tadı Ise Baharlı Ve Serinleticidir.
- Bileşim: Renzin, Tanen Ve Uçucu Yağ (%0.5-1) Taşımaktadır. Uçucu Yağ Miktarı Yetiştirilen ırka Ve Yetişme Koşullarına Göre Büyük Değişiklikler Gösterir. Anadolu Kökenli (ankara) Bitkilerin Kurutulmuş Dal Ve Yapraklarında %0.51 Uçucu Yağ Bulunduğu Gösterilmiştir. Istanbul Civarında Yetişen Bitkilerin Taze Yapraklarında Ise %3.25 Uçucu Yağ Bulunduğu Saptanmaktadır.
Uçucu Yağ Içinde Terpenler, Serbest Ve Ester Halinde Menthol (%40-60), Menton (%8-10) Ve Mentofuran Bulunmaktadır.
- Etki Ve Kullanış: Bilhassa Sinirsel Kökenli Mide Bulantılarına Kesici, Gaz Söktürücü Ve Koku Verici Olarak Kullanılmaktadır.
- Yetiştirme: Nane Memleketimizde Halen Behçe Ve Bastonlarda Küçük Miktadlarda Yetiştirilmektedir. Uçucu Yağ Elde Etmek Için Lüzumlu Olan Materyel, Ancak Geniş Oranda Ve Yüksek Verimli çeşitlerinin Yetiştirilmesi Ile Elde Edilebilir. Yabancı Kökenli Araçlar Ile Izmir Bölgesinde Yapılan Kültür Denemeleri Memleketimizde Yüksek Uçucu Yağ Verimli (%3-8 Oranına Kadar) Bir Mahsulün Alınabiliceğini Göstermiştir.
Izmir’de Yetiştirilen Bitkilerden Elde Edilen Uçucu Yağda Menton Oranının Avrupada Yetiştirilen Bitkilerden Daha Yüksek Olduğu Gösterilmiştir. Uçucu Yağdaki Mentol-menton Oranı Ortalama (iklim, Toprak) Bağlı Olarak Geniş Bir şekilde Değişmektedir.
- Diğer Isimleri: Biberi Nane, Fülfüli Nane.
2) M. Aquatica 1. (su Nanesi): 20-90 Cm Yükseklikte, Ekseri Ya Kırmızımtrak Renkli, Az Veya çok Tüylü, Yaprakları Saplı Halinde Bir Arada Toplanmış, çiçekleri Leylak Renkli, çok Yıllık Ve Otsu Bir Bitkidir. Anadoluda Yaygın Bir Türdür. Su Kenarlarında Ve Bazen Suyun Içinde Yetişir.
3) M. Longifolia (1.) Hudson (tüylü Nane): 40-120 Cm Yükseklikte Kuvvetli Bir Türdür. Yapraklar Hemen Hemen Sapsız Ve Seyrek Veya Beyak Renkli Sık Tüylü, çiçekler Erguvan Renkli. Bilhassa Kuzey Ve Kuzey Doğu Anadolu Da Yaygındır. Bazı Alt Tür Ve Varyeteleri Yayınlanmıştır.
Kurutulmuş Toprak üstü Kısımlarında %0.2-0.55 Arasında Uçucu Yağ Bulunduğu Saptanmıştır. Uçucu Yağ %15-29 Arasında Metol Taşır.
4) M. Spicata 1. (syn: M. Viridis 1., M. Erispa 1. (kıvırcık Nane) : 30-100 Cm Yükseklikte, Kuvvetli Kokulu, çıplak Veya Grimsi Tüylü, çok Yıllık Ve Otsu Bir Bitkidir. Yapraklar Sivri Uçlu, Hemen Hemen Sapsız. çiçekler Soluk Mavi Renkli, Dalların Uçunda Uzun Ve Dar Başak Durumlarda Toplanmış. Sulak Yerler Veya Su Kenarlarında Yetişir. Bilhassa Kuzey Ve Batı Anadolu’da Yaygındır.
Yaprakları Folium Menthae Crispae Veya F. Menthae Viridis Ismi Altında Ticarette Bulunur. Bitki Bilhassa Uçucu Yağ Elde Edilmekte Kullanılmaktadır.
Bu Tür %1-5 Arasında Uçucu Yağ Taşımaktadır. Su Buharı Distilasyonu Ile Elde Edilen Uçucu Yağ Oleum Menthae Viridis Ismi Altında Tanınır. Bu Yağ Içinde Bilhassa Karvan (%40-70) Bulunmaktadır.
Diş Macunları Ve Cikletlerin Içine Koku Verici Olarak Konulmakdarı.
- Diğer Isimleri; Rumi Nane, Yeşil Nane.
5) M. Ssuaveolens (anuk): 40-100 Cm Yükseklikte, Hoş Kokulu, Gövdesi Seyrek Veya Sık Ve Yumuşak Tüylü, çok Yıllık Otsu Bir Bitkidir. Yapraklar Sapsız, Küt Uçlu, Kenarları Dişli, üst Yüz Buruşuk Ve Soluk Yeşil Renkli, Alt Yüz Gri Veya Beyaz Renkli Ve Yünümsü Gibi Tüylüdür. Yazın Kuryan Sulak Yerlerde Bulunur. Batı Anadolu Da Yaygındır. Sebze Bahçelerinde De Yetiştirilir.
Kurutulmuş Toprak üstü Kısımlarında %0.14 Uçucu Yağ Bulunduğu Saptanmıştır.
Türkiye De Yetişen Menha Türleri Taşıdıkları Uçucu Yağ Miktarı Ve Bu Yağ Içinde Bulunan Etkili Bileşikler (mentol) Yönünden Büyük Değişiklikler Göstermektedir. Bu Değişiklikler Ekolojik Koşullar, Mentha Türlerinin Birbiriyle Kolaylıkla Melezleşmeleri Ve Bir çok Kimyasal ırkın Bulunması Gibi Nedenlerle Açıklanabilir.
6) Folium Calaminthae Niveae (dağ Nanesi): Cyclotrichhium Niveum Türünün Yapraklarıdır. Bu Tür 20-50 Cm Yükseklikte, Sık Beyaz Tüylü, Kuvvetli Nane Kokulu, Leylak Renkli çiçekli çok Yıllık Otsu Bir Bitkidir. Anadolu Ya Has Bir Tür Olup Doğu Anadolu (malatya, Sivas, Erzincan) Da Kayalık Sırtlarda Yetişir.
Kurutulmuş Yapraklarında %5.6 Uçucu Yağ Bulunduğu Saptanmıştır. Bu Yağda %26-28 Oranında Mentol üzerinden Hesaplanmış Alkol Bulunmaktadır. Uçucu Yağ Verimi Bakımından çok Ilgi çekici Bir Türdür.
7) Herba Nepetae (kedinanesi): Nepeta Cataria 1.türünün Kurutulmuş çiçekli Dallarıdır. Bu Tür 50-100 Cm Yükseklikte, Tüylü, Beyaz (mavimsi-mor Lekeli) çiçekli, Yaprakları Saplı, çok Yıllık, Otsu Bir Bitkidir. Orta Ve Doğu Anadolu Da Yetişmektedir.
Taze Bitkide %0.2-0.7 Arasında Uçucu Yağ Bulunur. Bu Yağda Karvakrol Ve Timol Vardır.
Toprak üstü Kısımları, Infusyon (%2-3) Halinde, Midevi Ve Uyarıcı Olarak Kullanılır.
Kediler Bu Bitkinin Kokusunu Sever. Bu Nedenle Bitkiye “cataria” (catus: Kedi) Isimi Verilmiştir.
- Diğer Isimleri; Nezle Otu
8) N. Mussinii Sprengel Ex Henckel (arıotu) : Mavi çiçekli Bir Bitkidir. Vatanı Kafkasya Ve Hazar Denizi Bölgesi Olmakla Beraber Avrupa Ve Anadolu Da Bahçelerde Süs Bitkisi Olarak Yetiştirilir.
Ankara Da Yetiştirilen Bitkilerde % 0.4-0.45 Oranında Uçucu Yağ Bulunduğu Saptanmıştır.
9) Herba Micromeriae (taş Nanesi): Micromeria Fruticosa (1.) Druce (syn: M. Marifolia (cav.) Benthom) (labiatae) Türünün Kurutulmuş Yapraklarıdır.
Bu Tür 10-50 Cm Yükseklikte, çok Yıllık Ve Tüylü Bir Bitkidir. Yapraklar 5-10 Mm Uzunlukta, Tüylü, Grimsi Yeşil Renkli, Alttakiler Oval Biçimde, üsttekiler Dar, Kuvvetli Nane Kokulu Ve Baharlı Lezzetli. Bitki Genellikle Taşlık Yerlerde Yetişir.
Memleketimizde Erzurum (tortum) Bölgesinde “taş Nanesi” Ismiyle Tanınmakta Olup, Kurutulmuş Yaprakları Nane Yerine Kullanılmaktadır.
Kurutulmuş Yapraklarda %3 Oranında Uçucu Yağ Vardır. Bu Uçucu Yağda Mentol Eser Miktardadır. %60 Pulegon Ve %20 Menton Taşımaktadır.
- Diğer Isimler ; Kaya Yarpuzu (gaziantep)
10) M. Myrtifolia Boiss. Et Hohen (dağ çayı, Toprak çayı): 10-40 Cm Yükseklikte, çalı Görünüşünde, Tüylü, Kırmızı çikekli, çok Yıllık Bir Bitkidir. çiçekli Dalları, Güney Anadul Bölgesinde (alanya, Anamur, Kaş) çay Halinde Iştah Açıcı, Gaz Söktürücü Ve Uyarıcı Olarak Kullanılmaktadır.
11) Herba Ziziphorae (kır Nanesi): Ziziphora Cliopodioides Lam. (labiatae) Türünün çiçekli Dallarıdır. Bu Tür Kekik Görünüşünde, Tüylü, Pembe çiçekli, özel Ve Kuvvetli Kokulu Bir Bitkidir. Iç Ve Güney Anadolu Dağları (antalya) Nın Kurak Ve çıplak Tepelerinde Yetişir.
Uçucu Yağ Taşımaktadır. Iştah Açıcı, Gaz Söktürücü Ve Antiseptik Olarak Kekik Yerine Kullanılır. Infusyan (%2) Günde 2-3 Bardak Içilir.
5) Kullanim Alanlari.:
Mentha Pulegium (yarpuz, Filisgin) Eczacılıkta önemli Bir Yer Tutar. Pulegan Toksik Bir Etkiye Sahiptir. Karaciğer Ve Gollen Hastalıklarında Kullanılır. Ayrıca Pulegondan Mentol Elde Etmek De Oldukça önemlidir. Tıpta Ve Parfümeride Kullanılan Uçucu Yağlar Vermesi Dolayısıyla Da önemlidir. Diş Macunları Ve Cikletlerinin Içine Kuku Verici Olarak Konulmaktadır. Mentha Türleri Taze Veya Kurutulmuş Halde Yemeklere Koku Ve Lezzet Vermek Için Kullanılır.
6) Bitkisel Boyacilikta Kullanimi:
Yarpuz Bitkisinin Boyama Kudreti çok Yüksek Değildir. Buna Rağmen Siyahımtrak Renkler Için Aranan Bir Bitkidir. örneğin; Sap Ile Kükürt Sarısı, Göztaşı Ile Hakiki, Saçıkıbrıs Ile Siyahi Yeşil, Tanen Ile Bej Renk Veriri.
-kaynaklar-
1) Farmasötik Botanik Ders Kitabı, Asuman Boytup, Istanbul üniversitesi, Eczacılık Fakültesi Fakmasötik Botanik Profesörü, üniversite Yayın No: 3637, Fakülte Yayın No: 58, I.ü. Basımevi Ve Film Merkezi, Ist. 1991
2) Türkiye De Bitkiler Ile Tedavi (geçmişte Ve Bugün) Prof. Dr. Turhan Baytop, Istanbul üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, I.ü Yayınları No: 3255 Eczacılık Fak. No: 40
3) Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Prof. Dr. Turhan Baytop, Atatürk Kültür, Dil Ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Dil Kurumu, Yayınları: 578, Ankara, 1994
4) Farmokognazi Ders Kitabı, Turhan Baytop, Dr. Pharm, Istanbul ünversitesi, Eczacılık Fakültesi, Farmokognazi Profesörü, Istanbul üniversitesi Yayınları No: 2003 Eczacılık Fakültesi No: 19 Cilt Ii. Baha Matbaası, Istanbul-1974
|
| Ödev Kategorisi |
: |
Botanik |
| Gönderen |
: |
Yönetici |
| Download Sayısı |
: |
1 |
|
|
Ödevi İndirmek İçin
Üye Olmanız Gerekmektedir ( Sitemize Üye Olmak İçin Lütfen Tıklayınız ) |
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
|
