Bitkisel Hormonlar Ve ülkemizde Kullanımı
Insan Nüfusunun Hızla Artış Gösterdiği Günümüzde Tarım ürünlerini De Hızla Arttırmak Ve Verimliliği Yükseltmek Bir Hedef Olmuştur.
Hormonlar; 2 Kapsam Içinde Ele Alınmalıdır, Bitkisel Ve Hayvansal Hormonlar. Son Yıllarda “bitki Hormonu” Ile “bitki Büyüme Düzenleyicileri” Kavramları Birbiriyle Karıştırılmakta Ve çoğu Kez Aynı Anlamda Kullanılmaktadır.
“bitki Hormonu”, Doğal Olarak Bitki Bünyesinde Sentezlenen, Büyüme Ile Buna Bağlı Diğer Fizyolojik Olayları Kontrol Eden, Oluştukları Yerden Bitkilerin Diğer Kısımlarına Taşınabilen Ve çok Düşük Konsantrasyonlarda Bile Etkisini Gösterebilen Organik Maddeleri Tanımlamaktadır.
“bitki Büyüme Düzenleyicileri” Ya Da “büyümeyi Düzenleyici Maddeler” Terimleri Ise Yukarıda Sözü Edilen Doğal Bitki Hormonlarının Yanı Sıra, Son Yıllarda Sayıları Giderek Artan Ve Sentetik Olarak Elde Edilebilen, Bitki Büyüme Ve Gelişmesi üzerine Etkili Diğer Kimyasal Maddeleri De Kapsamına Almaktadır. Yani Her “bitki Hormonu” Bir “büyümeyi Düzenleyici Madde” Olduğu Halde, Her “büyümeyi Düzenleyici Madde” Bitki Hormonu Değildir.
Bitki Bünyesinde Doğal Olarak Var Olan Bitkisel Hormonlar 5 Gruba Ayrılmaktadır.
1.oksinler
Bitkilerden Izole Edilen Ilk Hormon Grubunu Oluşturan Ve Büyümeyi Uyarıcı (promotör, Stimülatör) özellikler Taşıyan Oksinler, özellikle Hücre Bölünmesi Ile Genişlemesi üzerine Etkilidirler. Bitki Bünyesinde Bulunan Oksin’in, Indol-3-asetik Asit (iaa) Olduğu 1935 Yılında Saptanmıştır. Oksinlerin En önemli Işlevlerinden Birisi De çeliklerde Köklenmenin Uyarılmasıdır.
2.sitokininler
Miller Ve Skoog Adlı Araştırıcılar Tarafından 1955 Yılında Dna’dan Analiz Yoluyla Elde Edilen Ve Kinetin Ya Da Adenin Olarak Adlandırılan (6- Furfurilamino Purin Ya Da 6-furfuril Adenin) Sitokininler, Hücre Bölünmesini Uyarıcı Hormonlardır. Daha Sonra Elde Edilen, Biyolojik Ve Kimyasal Yapıları Ile Etkileri Itibariyle Büyük ölçüde Kinetin’e Benzeyen Büyümeyi Düzenleyiciler, Sitokininler Olarak Nitelendirilmiştir
3.gibberellinler
Uzama Hormonu Olarak Bilinen Gibberellinler’in Sayısı Günümüzde 50’yi Aşmıştır. Son Yıllarda özellikle Ga3, Bağcılıkta En Yaygın Olarak Kullanılan Bitki Hormonu Olma özelliğini Kazanmıştır.
4.dorminler (engelleyiciler)
Bu Grup, Bitki Büyüme Ve Gelişmesini Yavaşlatan, Gerileten, Hatta Engelleyen Hormonları Kapsamına Almaktadır. Bitki Bünyesinde Bulunan Doğal Engelleyici Absizik Asit’in (aba) En önemli Işlevleri Tepe Tomurcuğu Hakimiyeti (apikal Dominansiye) Neden Olması, Protein Ve Nükleik Asit Sentezini Durdurmasıdır
5.etilen
Bitkilerde, Yaprak Ve Meyve Dökümünü Oluşturma, Renk Oluşumu Ve Olgunluğu Hızlandırma Etkilerinden Dolayı, “olgunlaştırma Ya Da Yaşlandırma Hormonu” Olarak Da Adlandırılan Etilenin (2-kloroetil Fosfonik Asit -ethrel, Ethephon Ya Da Cepa-) Muz Ve Turunçgillerde Belirli ölçülerde Kullanım Alanı Bulmuşlardır.
Bitkilerde Doğal Olarak Bulunan Hormonlarla Beraber, Bitkilerde Doğal Olarak Bulunmasa Da Hormonların Yaptıkları Etkilere Benzer Etkiler Gösterebilen, Sentetik Yolla Elde Edilebilen Farklı Kimyasal Maddeleri De Içeren Tüm Maddelere “büyüme Düzenleyici Maddeler” Adı Verilmektedir. Bitkinin Büyüme Ve Gelişmesinde Etkili Olabilen Maddeler, örneğin Aspirin Bile Büyüme Düzenleyici Madde Olabilmektedir. Ancak Dikkat Edilmesi Gereken Nokta Büyüme Düzenleyici Her Maddenin Hormon Olmayabilmesidir.
Her Organda Her Hormonun Etkili Olabilmesi Için Gerekli Konsantrasyonlar Farklıdır. Her Bir Hormon Diğerlerinden Farklı Olarak Hücre Içindeki Biyokimyasal Olaylara Karışarak Etkin Olurlar. Genel Olarak Hormonlar Bitkide, Hücrelerde Su Geçirgenliği, Su Ve Iyon Alımı, Protoplazma Akıcılığı, Solunum, Protein Sentezi, Doku çeperlerinin özellikleri, Enzim Aktivitesi Gibi özelliklerde çok Karmaşık Olarak Gelişen Biyokimyasal Olaylarda çok Düşük Konsantrasyonlarda Dahi Etkili Olabilmektedir. Böylece Hormonlar Bitkide Büyüme Ve Buna Bağlı Gelişme Olaylarını (kök, Sürgün, Yaprak, çiçek, Meyve Oluşumu Ve Gelişimi, Olgunlaşma, Renk Oluşumu, Vb) Kontrol Etmektedirler. Böylesi Fizyolojik Olayların Oluşumu Için Mutlak Gerekli Maddelerdir
Bitkisel Hormonlar, Bitki Bünyesinde Doğal Olarak Oluşmaktadır. Bitkilerde Hormonların Bulunmadığı Bir Ortamda, Bitki Yaşamından Söz Edilemez. Kısaca Kök, Sürgün, Yaprak Oluşumu, çiçeklenme, Meyve Oluşumu Vb Olaylar Hormonlar Sayesinde Meydana Gelmektedir. Bitkide Doğal Olarak üretilen, üstelik Eksikliğinde Bitkide Bir çok Olumsuzluklar Oluşturabilen, Büyüme Ve Gelişme Için Zorunlu Olan Hormonların Zararından Söz Edilemez. Ancak Bitkilere Dışarıdan Yapılan Uygulamalarda Istenilen Amaca Ulaşabilmek Için Dozu Ve Uygulama Zamanını çok Iyi Düzenlemek Gereklidir. Aksi Halde Beklenen Sonuçlar çıkmadığı Gibi Bitkinin Zarar Görmesi Söz Konusudur.
Dünyadaki Bilimsel çalışmalarda Yaklaşık Olarak 70 Yıldan Beri Doğal Ya Da Sentetik Hormonlarla Ve Büyüme Düzenleyici Maddelerle çalışmalar Yapılmaktadır. Burada Hormon Yanında Büyüme Düzenleyici Maddeler Kapsamında Yer Alan Bir çok Kimyasalların Da Bitkilerde Kullanımı Vardır. Ancak Bu Kullanım, Bitkilerin Büyüme Ve Gelişmeleri Ile Buna Bağlı Tüm Fizyolojik Olayları Ortaya çıkarmak, Bitkilerin Büyüme Ve Gelişmelerini Kontrol Etmek Amacı Taşıyan Bilimsel çalışmalardır
Hormon Ve Büyüme Düzenleyicilerin Bilimsel Alanda Araştırma Amaçlı Geniş Kullanımı Yanında ülkemizdeki Sektörel Kullanımı çok Dar Bir Alanda Yer Almaktadır. Bu Konuda çok Yanlış Bilgilenmeler Oluşmuş Ve Kamuoyunu Doğrulara Inandırmak Neredeyse Imkansız Hale Gelmiştir. ülkemizdeki Pratik Alandaki Uygulamalar Aşağıda Belirtilmiştir.
Sebzelerde Hormon Kullanimi
Bitkilerdeki Büyüme Ve Gelişme Olaylarını Yönlendiren, çok Düşük Yoğunluklarda Bile Etkili Olabilen Bitkilerde Sentezlenerek Taşınabilen Organik Maddelere Hormon Denir. Hormonları Büyüme Düzenleyici Maddeler Olarak Da Isimlendirebiliriz. Hormonlar Türkiye De Ilk Defa 1960’lı Yıllarda Ga3 (giberallic Acid) çekirdeksiz üzümde Kullanılmaya Başlanmıştır. Bu şekilde Büyümeyi Teşvik Edici Etkilere Sahip Hormonlar Gibi Büyümeyi Geriletici Hormonlarda Vardır. Bunlara örnek Olarak, Kültür Bitkilerindeki Yabancı Otları öldürmek Için Hormon Içerikli Kimyasallar Yoğun Bir şekilde Kullanılmaktadır. Buğdayda Dar Ve Geniş Yapraklı Otları öldürmek Için Buğdaya Zarar Vermeyen Hormon Içerikli Yabancı Ot Ilaçları Kullanılmaktadır.
Tarım Alanlarımızın Marjinal Sınıra Ulaştığı Ve Bu Nedenle üretimin Arttırılmasının Ancak Verim Artışıyla Mümkün Olduğu Bir Gerçektir. Yalnızca Organik Ve Biyolojik Yöntemlerle Tarımsal üretim Yapmak, Hedeflediğimiz Kalite Ve Verimlilikte ürün Elde Etmemizi Sınırlandırmaktadır. Zararlı, Hastalık Ve Yabancı Otlara Karşı Korumasız Bir Tarım Düşünülemez. Söz Konusu Etmenlere Karşı Alınan Koruma Yöntemleri Arasında %75 Gibi Bir Paya Sahip Olan Kimyasal Yöntemlerin Uygulamadan Kaldırılması Günümüzdeki Tarımsal üretimin Yarısını Gözden çıkarmak Anlamına Gelmektedir. Buna Karşı Ilaç Kalıntısının Insan Sağlığı Için Risk Olan Boyutunun Değerlendirilmesi Ile Ilgili Yapılan Araştırmalar Sonucunda Ortaya Konulan Maksimum Kalıntı Limitleri (mrl- Maksimum Residue Level), Milyonda Kısım (ppm Partpermilion) Veya Mg/kg Olarak Hesaplanmıştır. Beslenme Alışkanlıkları Dikkate Alınarak Tüketilen ürünler Için Maksimum Kodeks Değerleri ülkeler Düzeyinde Oluşturulur. Bu Değerler Yetiştiricilerin önerilen Kullanma Dozu Ve Son Ilaçlama Ile Hasat Aralığına Uymalarını Sağlamak Içindir. Gerçekte Insan Sağlığı Açısından 100 Kat Güvenliği Ifade Eder. Diğer Bir Değişle Tarım Ilaçları Ve Hormonlar Tavsiyelere Uygun Olarak Kullanıldığında Saptanabilen Bir Risk Söz Konusu Değildir.
Yukarıda Belirttiğimiz Gibi Hormonları Da Bitkisel üretimde Kullanılan Diğer Kimyasallar Gibi Değerlendirmek Gerekir. Burada Hormonların Bilinçsiz Ve Gelişigüzel Kullanımı Ile Ilgili Sorunlar Karşımıza çıkmaktadır. ülkemizde Kimyasalları Disiplin Altına Almak Için 1957 Yılında “zirai Mücadele” Ve “zirai Karantina Kanunu” çıkartılmış Olup, Bu Kanuna Göre Yayınlanmış Olan Zirai Mücadelede Kullanılan Pestisit Ve Benzeri Maddelerin Ruhsatlandırılması Hakkında Yönetmeliğe Bağlı Olarak Zirai Mücadele Ilaçlarının Ve Hormon Olarak Bilinen Bitki Gelişim Düzenleyici Maddelerin Ruhsatlandırılması Yapılmıştır. şu Anda Yapılan çalışma Ile Avrupa Birliğine Uyum Süreci Doğrultusunda Bu Talimatlar Gözden Geçirilecek Ve Yeni Baştan Bir Zirai Mücadele Talimatı Hazırlanacaktır. Türk Gıda Kodeksinde Pestisit Kalıntı Limitleri Bildirilmiştir. Bu Limitlerin Aşılmaması Durumunda Söz Konusu Sebze Ve Meyveler Residü Açısından Güvenilir Kabul Edilebilir. Olayın Bu çerçevede Değerlendirilmesi Gerekmektedir.
Sera Koşullarında Domates, Patlıcan, Kabak Ve Kavun üretiminde Hormon Kullanılmaktadır. Kamuoyunda Bilinenin Aksine çilek Ve Hıyarda Kesinlikle Hormon Kullanımına Gerek Yoktur. çünkü Piyasaya Hakim Olan Hıyar çeşitleri Genetik Olarak %99 Partonokarpik (dişi Organın Gelişmesiyle Meyve Oluşumu) Meyve Oluşturma özelliğine Sahiptir. Bundan 15–20 Yıl önce ülkemizde çengelköy Hıyarı Yetiştirilmekteydi Ve Bu Hıyar Ince Kabuklu Kısa Bir Meyve Yapısına Sahipti. Seracılığın Gelişmesiyle Beraber Daha Verimli Olan çeşitler Ekilmeye Başlandı. (mevcut Durumda 1da Alandan 40 Ton Hıyar Hasat Edebilme Imkanımız Vardır). Yukarıda Bahsettiğimiz çeşitler Uzun, Daha Kalın Kabuklu Ve Daha Sert Oldukları Için Tüketici Tarafından Hormonlu Olarak Algılanmıştır. Hatta Bu Hıyarların Dalından Kopardıktan Sonra Bile Dolapta Büyüdüğü Gibi Söylentiler Yaygınlaşmıştır. çeşit özelliği Olarak Hıyar Meyvesinin 40 Cm. Uzunlukta Olması Mümkündür. çilek Ise Yüzlerce Pistilin (dişi Organın) Birleşerek Oluşturduğu Yalancı Bir Meyveye Sahiptir. Diğer Sebzelere Oranla çilekte Meyvenin Döllenmesi Zordur. Eğer Serada Yeterli Hava Sirkülasyonu Varsa Veya Arı Kullanılıyor Ise (bambus Arısı, Belirli Dönemlerde Bal Arısı Da Kullanılabilir) Polen Oluşumu Oldukça Iyidir. Meyve Gelişiminde Sorun Olmaz. 12 Yıl önce ülkemizde Daha Küçük Meyve Veren, Kokulu, Aromatik Yerli çilek çeşitleri Sınırlı Dönemde Ve Sınırlı Miktarda Yetiştiriliyordu. Ilk Defa California Kökenli Bir çilek Olan “chantler’’ çeşidi Yetiştirilmeye Başlandığında Daha Gösterişli Ve Iri, Koyu Kırmızı Renkli Meyve Yapısına Sahip Olduğu Için Tüketici Tarafından Hormonlu Olarak Algılandı. Bu çeşidin Genetik Olarak Böyle Bir Meyve Verme özelliği Vardır. şu Anda çoğunlukla Yine Bir California çeşidi Olan ‘’camarosa‘’ Yetiştirilmektedir. Ayrıca Israil çeşidi Olan ‘’dorit 216’’ Da Yetiştirilmektedir. Bu çeşitlerde Iri Meyve Veren çeşitlerdir. çilek Bitkisi Bitkisel özelliklerden Dolayı Kış Döneminde Daha Iri Meyve Verebilme özelliğine Sahiptir.
Diğer Hormon Kullanılan Sebzeleri Ayrı Ayrı Inceleyecek Olursak :
Domates
Domates Bitkisinin Sağlıklı Meyve Verebilmesi Ve Meyve Tutumunun Gerçekleşebilmesi Için Ortam Sıcaklığının 18 – 26° C Arasında Olması Gerekir. 13°c Altında Ve 33°c Nin üzerindeki Sıcaklıklarda Domates çiçeğinin Polen Oluşumu Azalır Ve Meyve Tutmama Riski Artar. Turfanda Yetiştiricilikte ülkemizdeki Mevcut Seralarda ısıtma Yapılmamakta, Yalnızca Dondan Korumaya Yönelik Adi Sobalar Kullanılmaktadır. çok Az Sayıda Modern Serada Tam Anlamıyla ısıtma Yapabilecek Iklimlendirme Mevcuttur. Ayrıca Klasik Seralarda Havalandırmanın Yetersiz Oluşu, Bununla Ile Ilgili Bir Otomasyonun Mevcut Olmayışı Ve Gölgeleme Sistemlerinin Bulunmayışı Gibi Nedenlerden Dolayı Belirli Dönemlerde Erken Güz Ve Geç Bahar Sıcaklığı Optimum Değirin üstüne çıkmaktadır. Bu Durum Meyve Gelişimi Ve Tutumu Için Hormon Kullanımını Gerektirmektedir. Bölgemizde Son 5 Yıldır Domatesde Bambus Arısı Kullanımı Yaygınlaşmış Olup, Antalya Merkezde Seraların %60’ın Da Kullanılmaktadır. Ilçelerde Ise Bu Oran %20 - %25 Arasında Değişmektedir. Arı Kullanılan Domates Seralarında Yukarıda Belirtmeye çalıştığımız Nedenlerden Dolayı Yetiştirme Periyodu Boyunca Belli Dönemlerde 2–3 Defa Uygulama Da Olsa Hormon Kullanılabilmektedir. örneğin, Erken Güz Dikimlerinde Hava Sıcaklığı Başlangıçta Yüksek Olduğu Için Fizyolojik Olarak Meyve Tutumu Gerçekleşememektedir. Arı Kullanılsa Bile Meyve Tutmayacaktır. Seralarda Domates üretimi En Erken 15 Ekimde Başlamaktadır.
Ilk Döllerde Hormon Kullanılacağı Için 15 Ekim – 10 Kasım Tarihleri Arasında çıkan Domatesler Hormonludur. Tek Dikimlerde Ise 20 Aralık Ile 15 şubat Arasındaki Dönemde Havalar Soğuk Olduğu Ve çiçekte Yeterli Polen Oluşmadığı Için Hormon Kullanma Zorunluluğu Vardır. Bu Durum 10 Nisan Ile 15 Mayıs Arasındaki Dönemde Hormonlu Meyve Hasat Edilmesi Anlamına Gelmektedir.
Patlican
Her Ne Kadar Açık Alan Yetiştiriciliğinde Hormon Kullanılmıyor Ise De örtü Altında Patlıcan Yetiştiriciliğinde Hormon Kullanımı üreticiler Tarafından Neredeyse Olmazsa Olmaz Olarak Algılanmaktadır. Bu Durum Kışın 15 Kasım Ile 15 Mayıs Arasındaki Hasat Edilen Bütün Patlıcan Meyvelerinin Hormonlu Olduğu Anlamına Gelmektedir.
Kabak
Son Zamanlarda Yüksek Seralar Da Kış Döneminde Kabak üretimi Yaygınlaşmaya Başlamıştır. Bu Dönem Yetiştiricilikte Hormon Kullanılmaktadır. Kış Döneminde Yine 1 Kasım Ile 15 Mayıs Arasında Seralardan Hasat Edilen Kabak Meyveleri Hormonludur.
Kavun
Normalde Kavun Yetiştiriciliği Yapılan Dönemde Hormon Kullanılmasına Gerek Olmamasına Rağmen Maalesef Bazı üreticiler özellikle Erken Bahar Döneminde Yapılan Yetiştiricilikte Erkencilik, Para Eden Dönemde ürün çıkartmak Gibi Nedenlerden ötürü Hormon Kullanmaktadırlar.
Msg Zirai üretim Ve Teknik Danışmanlık Bürosu Sadece Domates, Patlıcan Ve Kabakta Hormonsuz Yetiştiriciliğin Mümkün Olmadığı Dönem Ve Koşullarda Zirai Mücadele Talimatına Ve Hasat Için Bekleme Koşullarına Uymak şartı Ile Hormon Kullanımına Müsaade Etmektedir.
Ancak Msg Danışmanlık Tarafından Yapılan Araştırmalar Patlıcanda Belirli Dönemde Bambus Arısı Kullanarak Hormonsuz üretim Yapılabileceğini Göstermiştir. Ayrıca Bu Tarz üretime Uygun çeşitler Araştırılmalı Bu şartlarda Da Istenilen Kalitede ürün Verecek çeşitler Tespit Edilmelidir. çünkü üreticiler Meyve Kalite Ve Standardının Bozulması Gibi Nedenlerden Dolayı Hormon Kullanmayı Tercih Etmektedirler.
Kabakta Belirli Dönemlerde Hormonsuz Yetiştiricilik Yapılabilir Veya Hormonsuz Yetiştiriciliğe Uygun Olabilecek çeşitler Araştırılabilir. Bu Konuda Sınırlı Da Olsa Bir çalışma Yürütmüştük Ve Anladık Ki Belirli Dönemlerde Hormonsuz Yetiştiricilik Mümkündür.
Kavunda Ise Kesinlikle Hormon Kullanımına Karşıyız. çünkü Hem Bal Arısı Hem De Bal Arısının çalışmadığı Koşullarda Rahatlıkla Bambus Arısı Kullanılabilir, üreticilerin Erkencilik Kaygısıyla, Döl Tutmama Endişesiyle Hormon Kullanmaları çok Anlamsızdır. Ayrıca Domates, Patlıcan, Kabak Ve Kavunda Hormonun Meyveye Anormal Irilik Kazandırdığı Anlayışı Doğru Değildir, Meyve Iriliği çeşide, Yetiştirme Koşullarına Ve Döl Sayısına Bağlı Olarak Değişmektedir. Tüketici Hormonlu Meyve Ile Hormonsuz Meyveyi Nasıl Birbirinden Ayıracağı Konusunda Bilgilendirilmelidir.
Pazarda Mutlaka Hormonlu üretilen ürün Ile Hormonsuz üretilen ürün Mutlaka Birbirinden Ayrılmalı Ve Hormonsuz üretim Iyi Fiyat Verilerek Desteklenmelidir.
Sebzelerde Meyve Tutturmak Için Kullanilan Yöntemler
1.biyolojik Yöntemler: Polinasyonu Sağlamak Için Arı Kullanılır. özellikle Sera Koşullarında Bambus Arısı Kullanılmaktadır. Aynı Zamanda Serada Arı Bulunması Demek Arıya Zararlı Olabilecek Kimyasallarında Kullanılması Anlamına Geliyor. Bambus Arısını Domates, Patlıcan, çilek, Kavun Ve Biber De Kullanmak Mümkündür.
2.fiziksel Yöntemler: Burada özellikle Domates Yetiştiriciliğinde Mekanik Olarak Titreşim Sağlayan Vibratör Olarak Tabir Ettiğimiz Makinalarla Günün Belirli Saatlerinde çiçek Salkımlarına Değdirmek Suretiyle Uygulanan Bir Yöntemdir.
3.hormon Kullanımı:
1. Sıcak Dönemlerde Yani Güzlük Ekimde Kasım Ayının Başına Kadar Kesinlikle Bnoa‘lı Hormonlar Kullanılmalı, Kasım 15 Ile Nisan 15 Arası 4cpa’ Lı Hormonlar Kullanılmalıdır. Nisandan Sonra Sezon Sonuna Kadar Yine Bnoa’lı Hormanlar Kullanılmalıdır.
2. Ilkbahar Ekiminde Ise Güzlük Sıralamanın Tersi Yapılmalıdır.
3. Hormona Karşı Hassasiyeti Olan çeşitlerde 4cpa’ Lı Hormonların 7 Gr / Lt 4cpa Ihtiva Eden Lena Pattom Isimli Hormon Uygundur. Bu Hormon Aynı Zamanda Patlıcanda Da Diğer 14.53 Gr /lt Daha Güzel Netice Vermektedir.
Domates: çiçek Açma Döneminde çiçeklere Püskürtmek Suretiyle Uygulanır. Hasada Kadar En Az 45 Günlük Süreye Ihtiyaç Olduğu Için Herhangi Bir Residü Problemiyle Karşılaşmak Mümkün Görülmemektedir. şu Ana Kadar Ne Yurt Içinde Nede Yurt Dışında Yapılan Analizlerde Böyle Bir Sorunla Karşılaşılmamıştır.
Patlıcan: çiçeklenmeden Sonra çiçekler Açmak üzere Iken Püskürtmek Suretiyle Uygulanır. Hasada Kadar En Az 25 Günlük Süreye Ihtiyaç Vardır.
Kabak: Açan çiçeklerde Püskürtme şeklinde Uygulanır. Hasat Için Bekleme Süresi Patlıcan Ve Domatese Oranla Daha Azdır.
Bitki Gelişim Düzenleyicileri
Genel Adı:bnoa ;(2-naphthyloxy)acetic Acid
Kimyasal Adı (upac) :(2-naphthyloxy) Aetic Acid
Teknik Maddenin Fiziksel Hali : Renksizden Beyaza Değişebilen Kristal
Formülasyon Tipleri: Sl , Ec
Etki şekli : Kök Ve Yapraklar Yoluyla Absorbe Olur.
üreticileri : Unicrop , Productos Osa
Akut Oral Ld50 :1000mg/kg
Zehirlilik Sınıfı :iii (who)
Arılara / Balıklara Zehirliliği : Arılara Zehirli Değildir.
Bitki Gelişim Düzenleyicileri
Sprafer 50 50 G/l
Neobi Tohumculuk 2484 11.11.1991 Ithal (imp)
Polynar 50 G/l Setar 2685 30.12.1993 Imal (form.)
Nafto-koz 50 G/l Koza Kimya 2687 31.12.1993 Imal (form.)
Tomatut 50 G/l Köy – Tar 2768 31.11.1994 Imal (form.)
Mass-betafer 50 G/l Mass 2774 09.12.1994 Imal (form.)
Fruit Set 50 50 G/l Farmatek 3168 08.05.1997 Imal (form.)
Superfıx 50 G/l Doğal 3858 02.11.2000 Imal (form.)
Refleks 50 G/l Tezcan 3844 17.10.2000 Imal (form.) F.
Lena Beta 50 G/l 4139 03.06.2002 Imal (form.)
Kullanım Yerleri : Domates, Patlıcan, Biber, Kabak, Hıyar, Fasulye Ve çilekte Meyve Tutturmak Ve çiçek Dökümünü önlemek Için Kullanılır.
Karışabilirlik Durumu : Kükürtle Karıştırılmaz.
Son Ilaçlama Ile Hasat Arasında Bırakılması Gereken Süre : Tüm ürünlerde 15 Gün.
Cpa (4 – Chloro Phenoxy Acetic Acide )
Genel Adı : 4-cpa
Kimyasal Adı (iupac): 4- Chlorophenoxyacetic Acide
Teknik Maddenin Fiziksel Hali : Renksiz Kristal
Formülasyon Tipleri : Sl , Tb
Etki şekli : çiçekler Yoluyla Etki Eder.
üreticileri : Nissan
Akut Oral L50 : 2200 Mg/kg
Zehirlilik Sınıfı : Iii (who)
Arılara / Balıklara Zehirliliği : Arılara Zehirli Değildir.
Domates,patlican Ve Kabakta Yetiştirme Periodu ,hormon Kullanimi Ve Hasat çizelgesi
Ek6:
Yaş
Meyve
Sebze
Güncel
Antalya Ihracatçı Birlikleri Ar-ge şubesi 27.10.2004
Ingiltere’de Kuşkonmaz ( Asparagus) Sezonu
Geçen Yılki Iyi Gidişin Ardından Bu Sene Britanya’da Kuşkonmaz Sezonundan Yetiştiricilerin, Distribütörlerin Ve Perakendecilerin Beklentileri Son Derece Olumlu Görünmektedir. Kuşkonmaz Yetiştiricileri Derneği Başkanı Victor Aveling’e Göre De Artan üretim Alanlarına Rağmen Bu Yıl Kuşkonmaz Talebi, Arzın ötesinde Seyredecek Gibi Gözükmektedir.
2004 Sezonu, Bir Ulusal Kampanya Ile Desteklenmiş Ve Bu Yolla Ingiliz Kuşkonmazlarının Medya Aracılığı Ile Desteklenmesi Amaçlanmıştır. Kampanyanın Finansmanının önemli Bir Kısmı Ise Ingiltere’deki En Büyük 2 Kuşkonmaz Yetiştiricisi Tarafından Sağlanmıştır. Kampanyada özellikle Kuşkonmazın Sağlığa Faydaları Teması Işlenmiştir. Ayrıca, Ingiliz Kuşkonmaz Yetiştiricileri Derneğince Fonlanan Bir Web Sitesi ( Www.british-asparagus.co.uk) Oluşturulmuştur. Kuşkonmaz Sanayii, Fiyatları Yüksek Tutmasına Rağmen De ürüne Olan Talep Giderek Artmaktadır. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
2004-2005 Sezonu Soğan Piyasasi Beklentileri
2004’de Avrupa’da Sezon Olağan Bir şekilde Yüksek Fiyat Talepleri Ile Başladı, Lakin Fiyatlar Giderek Düşüş Gösterdi. Bu Sezon öncesinde Ise Pek çok Avrupalı üretici üretim Alanlarında Genişlemeye Gitmiş Ve Bu Durum, Temmuz’da Başlayan Yeni Sezon öncesinde Tedirgin Bir Bekleyişi De Beraberinde Getirmiştir.
öte Yandan, Güney Yarımküredeki üreticiler Avrupa Pazarı Için Daha Fazla Miktarda Soğan Ayırmışlardır Fakat Sezon Beklentileri Yönünde Bir Seyir Izlememiştir. Bu ülkelerden Avrupa’ya Ithal Edilen Toplam Miktar 250.000 Ton Civarında Olmuştur. Bu Rakamdan Aslan Payını Ise Güney Afrika, şili Ve Arjantin Almışlardır. Yeni Zelanda Da Beklentilerin Gerçekleşmesini önemli Oranda Aşırı Yağışlar Engellemiştir.
2004-2005 Sezonunda Avrupa’da Soğanların Yaz Ekimi Artacak şeklinde Tahminler Yapılmakta Ve Bu Noktada üretim Alanlarında Genişlemeye Gidilmesinin De Altı çizilmektedir. Almanya, Ispanya Ve Polonya’da Bu Konuda Bariz Gelişmeler Olduğu Da örnek Olarak Sunulmaktadır. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
Ab-kktc Arasinda Oluşturulan Ticari Kurallar
Temmuz Ayında önerilen Kurallara Göre Kktc, Ab’ye Tarımsal (ve Diğer) ürünleri Gümrük Vergisiz şekilde Fakat Tarife Kotaları Dahilinde Ihraç Edebilecektir. 7 Temmuz’da Ab Komisyonu Tarafından Ortaya Atılan Bir Taslak Kararla Bu Durumun önü Açılmaya Yönelinmiş Ve Bu Sayede Ekonomik Kalkınma Sağlanması Ve Güneyle Yeniden Birleşme Amacı Olduğu Söylenmiştir. Fakat Ihraç Edilecek ürünlerin Ciddi Kontrollerden Geçirileceği De Eklenmektedir. Ayrıca, Konseyin önerisi Ile Komisyon, 259 Milyon €’luk Bir Yardım Tasarlamaktadır. şu Anda Bu Iki Düzenleme De Yasalaşmak Için Konsey Olurunu Beklemektedir. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
şili Ihracatinda üzümün önemi
şili’nin Meyve Ihracatı Temmuz 2004 Itibariyle Son On Aylık Rakamlara Bakıldığında, Geçen Yılın Aynı Dönemine Oranla %10.2’lik Bir Artış Yaşamıştır Ve Bu Artışta Sofralık üzüm Ihracatı önemli Rol Oynamıştır. Bahsi Geçen Dönemde Yapılan Toplam Meyve Ihracatı Içinde Sofralık üzümün Payı %44’ün üzerinde Gerçekleşmiştir. şili’nin Yaptığı Meyve Ihracatının, Meyve Ihracatçıları Derneğine Göre, Dörtte Biri 4 Büyük Firma Tarafından Gerçekleştirilmektedir. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
Malezya’nin Muz Ihracati
Malezya Tarım Bakanı Vekili Kerk Choo Ting’e Göre Malezya, Dünyanın En Büyük Muz üreticisi Veya Ihracatçısı Olarak Belirecektir. Yapılan Açıklamada, ülkenin Muz Ihracatının 1989’da 20.000 Tondan 2002 Yılında 35.000 Tona Ulaşmıştır. Bu Trende Bağlı Olarak ülke Içindeki Muz Tüketiminde De Artış Gözlemlenmektedir. Bu Amaca Ulaşma Yolunda Malezyalı Ihracatçılarınsa Kalite, Güvenlik, çeşitlilik Ve Paketleme Konularına Dikkat Etmeleri Gerektiği Belirtilmiştir. Küresel Bazda Muz üretiminin 80 Milyon Tonu Geçerek Dünyanın En Fazla Ticareti Yapılan Meyvesi Olduğunun Da Altı çizilmiştir. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
Rusya Hollanda’dan Meyve-sebze Ihracatini Kesebilir
Rusya’da Bulunan Federal Veterinerlik Ve Bitki Sağlığı Kontrol Servisi (federal Veterinarian And Phytosanitary Conrol Servixe) Başkanı Sergei Dankvert’in Yaptığı Açıklamada Rusya’nın, Tekrar Ihracatta Bitki Sağlık Sertifikası Olmayan Meyve Ve Sebzelerin Hollanda’dan Ithalatına Yasak Getirilebileceği Anlaşılmıştır. Bu Durumun Nedeni Ise Hollanda’nın Ihraç Ettiği Bu ürünlerin Bazılarını Hollanda’nın Kendisinin De 3. ülkelerden Ithal Ettiği Ve Uluslararası Hukuka Göre Bu ürünlere Tekrar Ihracat ( Re-export) Sertifikası Olması Gerekliliği Olarak Belirtilmiştir. Rusya, Hollanda’dan Ithal Edilen çiçeklere Ise 28 Haziran Itibariyle Yasak Getirmiş Durumda. Bu Yasağın Altında Yatan Nedense Bu çiçeklerin üzerinde Tehlikeli Bir Böcek ( Western-californian Flower Thrips) Türü Bulunmuş Olmasıdır. şimdi Rusya Tarafından çekinilen Konu, çiçeklerde Teşhis Edilen Bu Durumun Meyve Sebzelere De Sıçramış Olabileceği Olarak Kaydedilmiştir. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
Güney Kore’nin Sebze Ithalatinda Patlama
X,ulusal Tarım Koperatif Federasyonu’ndan ( National Agricultural Cooperative Federation) Yapılan Açıklamada, ülkenin Sebze Ithalatının 1995’te Dünya Ticaret örgütüne (dtö) Girdiğinden Bu Yana Neredeyse 2 Katına çıktığı Ve Durumun En önemli Nedenlerinden Birisinin De Ucuz çin ürünleri Olduğu, Belirtilmektedir. Toplamda Ise Tarımsal Ithalat 1995’ten Buyana %9.5 Civarında Artış Göstermiştir. çin, Geçen Yıl Güney Kore’de Abd’nin Yerini Alarak ülkenin En önemli Sebze Kaynağı Haline Gelmiş Ve Pazarın %78’ine Hakim Olmayı Başarmıştır. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
Fransa’dan Rusya’ya Uzanan Yol
Fransız Kooperatif Grubu Cecab Rusya’ya Yerleşmeyi Planlamakta. Bu Amaçla Rusya’da Vakumlanıp Paketlenmiş Sebzeler üreten Bir Fabrika Kurmayı Veya Halihazırda Bulunan Bir Fabrikayı Satın Almayı Planlamaktalar. Bu Konudaki Gelişme, 2003 Yılının Muhasebesinin Yapıldığı 1 Haziran Tarihli Sunumda Açıklandı. Bu Durumun Ardındaki önemli Bir Neden, Dünya Genelinde Cecab’ın Sebze Ihracat Rakamları Düşerken, Rusya’da Ciddi şekilde Artması Olarak Gösterilmektedir. (fresh Fruit And Vegetable Markets, Temmuz 2004)
Ab Ve Abd’de Organik Mango Talebi Artiyor
2002 Yılında Toplam Mango üretimi 23 Milyon Tonu Bulurken, Bunun 440.000 Tonu Ihracata Yönelmiş Bulunmaktadır. Sadece Abd’de, 2002 Yılında 1900 Ton Organik ürün Satışı Gerçekleşmiş Ve Bunların çoğu Latin Amerika’dan, özellikle Ekvator Ve Meksika’dan, Gelmiştir. önümüzdeki 2-3 Yılda Da Ortalama Olarak Yıllık %15’lik Bir Artış Rakamı Da Tahmin Edilmektedir.
Ab’deki Tüketime Bakıldığında Ise Abd Tüketiminin 2 Katı Civarında Bir Seyir Söz Konusu Olmaktadır: 2002 Yılında 4400 Tonluk Bir Tüketim. Bu ürünlerin Hemen Hemen Yarısı Latin Amerika’dan Diğer Yarısı Ise Afrika Ve Asya’dan Gelmektedir. Ab’de De önümüzdeki Yıllar Için Tüketim Artışı Beklentisi Hakimdir.
Bu ürünlerde Fiyatlar, ürünün Menşeine, çeşidine, Sınıfına Ve Sezonuna Göre önemli Değişiklikler Göstermektedir.
ürün Tercihlerine Bakıldığında Farklılıklar Olduğu Göze çarpmaktadır. örneğin Amerikalılar Büyük Kırmızımsı çeşitleri Tercih Ederken (örn: Tommy Atkins, Kent Ve Haden), Avrupalılar Daha çok Yeşil çeşitlere Rağbet Göstermekteler. (örn: Keitt Ve Amelie) Her Iki Kıtada Da Popülaritesi Artan çeşitler Arasında Ise Ataulfo Ve Manil Super Sayılabilirler. Abd Ve Almanya’da Organik Mangolar Genellikle Organik Ve Sağlıklı Gıda Outletlerinde Satılırken, Ingiltere, Fransa Ve Isviçre’de Büyük Perakende Zincirleri Daha Hakim Görünmektedir. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Italya’nin Limon üretimindeki Düşüş Sürüyor
Son 4 Yıldır Süren Düşüş Trendi Doğrultusunda 2003/2004 Sezonun Da Düşüşe Tanıklık Edeceği Ve Bir önceki Yıl 528.000 Ton Olarak Gerçekleşen Toplam Limon üretiminin 2003/2004 Sezonunda 525.210 Tona Gerileyeceği Tahmin Edilmektedir. Bu Durumun Temel Nedeni Olarak Işlenen Toprak Miktarının Sabit Olmasına Karşın, Hektar Başına Alınan Mahsuldeki Azalış Gösterilmektedir. öte Yandan ürünlerdeki Kalite, Boyut Ve Sululuk Oranının Ise Tatmin Edici Düzeyde Olduğu Söylenmektedir. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Kaliforniya Taze şeftali Hasadinda Artiş Beklentisi
Abd Tarım Dairesi’ne ( Us Department Of Agriculture-usda) Göre Kaliforniya’nın Taze şeftali Arzı, 2004 Yılında 2003 Yılının üzerinde Seyredecek Gözükmektedir. Bu Konudaki Ilerleme Yıllardır Olumlu Seyreder Görünümdedir Zira 10 Yıl önce Kaliforniya şeftali üreticilerinin Bu Işten Elde Ettikleri Toplam Gelir 90 Milyon $ Iken, 2003 Yılında Bu Rakam 133 Milyon $’a Ulaşmıştır. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Ispanya’da Meyve-sebze Tüketimi
2003 Yılında Tüketimleri %2 Oranında Artmasına Karşın Ispanyolların Yiyeceğe Yönelik Harcamaları %5 Oranında Artış Göstermiştir. Ispanyollar, 2003 Yılında Yiyeceğe Toplamda 69.41 Milyar € Harcamış Gözükmektedirler. Tüm Bu Istatistiki Veriler, Ispanya Tarım Bakanlığıca Yürütülen Bir Anket çalışmasına Dayanmaktadır. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Meyveler:
Taze Meyve Fiyatları 2003 Yılında, 2002’den Ortalama %10 Daha Pahalı Olmasına Rağmen Tüketim %4 Civarında Artış Göstermiş Ve 4.13 Milyon Tona Ulaşmıştır. Toplam Tüketimin %90 Gibi Bir Kısmı Evlerde Tüketilirken, Geriye Kalan Kısım Da Restaurantlar, Oteller, Vb.’da Tüketilmiştir. Tüketilen Meyvelerin Ortalama %7’lik Bir Bölümünü De Organik Olarak üretilenler Oluşturmuştur. ülkede Kişi Başına Düşen Taze Meyve Tüketimi, 2003 Yılında Ortalama 101kg Olarak Belirlenmiş Ve Bu Rakamın 90.6kg.’lık Ortalaması Evlerde Tüketilmiştir. ülkeye Bölgesel Olarak Baktığımızda Ise, Kuzey Bölgelerinde Gerçekleşen Tüketimin Güneye Oranla Daha Yüksek Olduğu Anlaşılmaktadır. ürün Bazında Konu Ele Alındığında Da En Fazla Tüketilen ürünün Portakal Olduğu Ve Diğer Popüler ürünler Arasında Da Elma, Muz, Kavun Ve Armut Olduğu Gözlemlenmiştir. öte Yandan şeftali, Kayısı Ve Kiraz Tüketiminde Düşüş Olduğu Göze çarpmaktadır. Fiyat Konusuna Inildiğinde Ise 2002’den Daha Ucuz Olduğu Gözlenen Tek ürün çilek Olmuştur. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Sebzeler:
Ispanya’daki Toplam Gıda Tüketiminin Yaklaşık %5’ini Taze Sebzeler Oluşturmaktadır. Toplam Rakamlara Bakıldığında Tüketilen Taze Sebze Miktarı 2.73 Milyon Ton Olmuş, Bunun 2.27 Milyon Tonu Hanelerde, 378.000 Tonu Ise Oteller, Restaurantlar, Vb.’de Tüketilmiştir. 2002 Yılına Kıyasla 2003 Yılında Fiyatlar Ortalama %6 Civarında Artmasına Rağmen Tüketimde Bir Azalış Olmamış Aksine %4 Civarında Bir Artış Meydana Gelmiştir. Kişi Başına Düşen Tüketim Ise 67 Kg.’a çıkmış Ve Bu Rakamın %7 Gibi Bir Kısmını Organik Olarak üretilmiş Taze Sebzeler Oluşturmuştur. Artış Gösteren ürünler Arasında Domates Ve Lahana Gösterilebilirken, Azalış Içine Giren ürünlere örnek Olarak Da Yeşil(taze) Fasulye Verilebilir. Bu Arada, Toplam Gıda Harcamalarının %2’lik Bir Kısmı Işlenmiş ürünlere Gitmiştir. Bu Alandaki Ortalama Kişi Başı Tüketim Miktarı Ise 17.4 Kg.’a Ulaşmıştır.(fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004)
Italya’daki Sebze-meyvelerde Ilaç Kalintilari
Sağlık Görevlileri Ve Legambienta Isimli çevreci Grup Tarafından Yapılan Kontroller Sonucunda, Italya’da Satılan Meyvelerin Yarısında Ve Sebzelerinde %22’sinde Kimyasal Kalıntılar Bulunmuş Ve Bu ürünlerin Pek çoğunun Ithal ürünler Olduğu Ve Sorunlu Denebilecek Bu ürünler Arasında Italyan ürünlerinin Oranının Yalnızca %2 Olduğu Anlaşılmıştır. Bu Konuda En Sorunlu ürünlerin Ise Piedmont’un Kuzey Bölgelerinde Bulunan üzümler Ve Turunçgiller Olduğu Kaydedilmiştir. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Fransa’da Meyve-sebze Tüketimi
Fransa’da Meyve-sebze Tüketiminde 40 Yıldır Yaşanan Düşüş Nihayet Son Buldu Ve 2003 Yılında %0.7 Oranında Bir Artış Kaydedildi. Açıklanan Rakamlara Göre 2003 Yılında Hane Başına Düşen Toplam Meyve Ve Sebze Tüketimi 142.5kg’a (patates Hariç), Yükselmiş Bulunmaktadır. Meyve Tüketimindeki Artışın Temel Nedeni, Genç Nüfusun Tüketimini %10 Oranında Artırmış Olması, Sebze Tüketimindeki Artışın Temel Nedeni Olarak Ise Yine Genç Nüfus Ve Buna Ek Olarak Da çocuklu Ailelerin Bu Konudaki Tüketimlerini Artırmaları Olarak Belirtilmektedir. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Kongo’da Dev Mantarlar
Kongo Cumhuriyeti’nin Tropik Ormanlarında Bulunan Ve Taban Uzunluğu 1 Metreyi Bulan Dev Mantar, Uzmanları şaşkınlığa Uğrattı. Yerden Yüksekliği 18 Inç Olan Dev Mantar, Mvoula’da Bulundu Ve Yerel Yetkililer Tarafından Başkente Nakledildi. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Almanya’da Sebze Tüketimi
2003 Yılında Almanya’da Alışveriş Sepetlerine En Fazla Giren Taze Sebzeler Alışılageldiği Gibi Yine Domates, Salatalık Ve Biber Oldular. Domates %95, Salatalık %90 Ve Biber De %87 Oranında Hane Halkı Tarafından Satın Alınmıştır. Bu ürünlerin Hemen Arkasından Da %86 Gibi Bir Oranla Soğan Gelmektedir. ( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Taze Sebzelerin Hane Halkınca Satın Alınma Oranları(%) Kişi Başı Tüketim (kg)
Domates 95 10.8
Salatalık 90 8.1
Biber 87 5.4
Soğan 86 6.4
Havuç 83 8.4
Iceberg 67 4.3
Karnabahar 62 3.9
Kırmızı Turp 60 1.5
Kohlrabi 58 2.4
Pırasa 58 1.9
Brokoli 50 2.2
Marul 50 2.4
Kuşkonmaz 48 4.1
Sakızkabağı 40 2.0
B. Lahana 38 4.2
( Fresh Fruit And Vegetable Markets, Haziran 2004 )
Büyüme Düzenleyici Madde (hormon) Kullanimi
Prof.dr. Benian Eser
Ege üniversitesi Ziraat Fakültesi
Eser@ziraat.ege.edu.tr
Giriş
Hormonlar; Bitkilerdeki Büyüme Ve Gelişme Olaylarını Yönlendiren, çok Düşük Yoğunluklarda Dahi Etkili Olabilen Ve Bitkilerde Sentezlenerek Taşınabilen Organik Maddelerdir. Hormonların Bitkilerdeki Etkileri Ve Ekonomik Sonuçları Benzer Etkilerde Sentetik Olanların Ortaya çıkmasına Yol Açmıştır. Bitkilerde Doğal Olarak Bulunan Hormonlara Ve Sentetik Benzerlerine Bitki Büyüme Maddeleri Veya Bitki Gelişim Düzenleyicileri Denilmektedir. Buna Karşın, Hormon Terimi Sadece Bitkilerde Doğal Olarak Bulunanlar Için Kullanılmıştır.
1900’lü Yılların Ilk Yarısında Bitkiler üzerindeki çalışmalar, Bitkilerin Davranışlarını Ve Nedenlerini Ortaya Koymuştur. Oksinler Ve Giberellinler’in Varlıklarının Anlaşılması, Zaman Içinde Analiz Tekniklerindeki Gelişmeler, Bunların Bitkilerden çıkarılarak Saflaştırılmaları Gibi önemli Gelişmeler Yaşanmıştır. Indol Asetik Asit Ve Giberellik Asit‘in Eldesini Takiben, Oksin Etkinliğindeki Fenoksi Türevleri Elde Edilmiş Ve Yüksek Dozlarda Herbisit Olarak Kullanılmaya Başlanmıştır. 1950’li Yıllardaki Bu Gelişmelerin Ardından Gelişen Laboratuar Teknikleri Sonucu Sitokininler, Absizik Asit Ve Etilen’in Varlıkları Saptanmıştır.
Ga3 Uygulamasının Mandarin Ve Klemantin De Meyve Tutumunu Arttırması, çekirdeksiz üzümde Meyve Iriliğini Attırması, Ccc Ile Buğday üretiminde Sap Kısalması Sağlanarak Yatmaya Dayanıklılığını Arttırması, Ethephon‘un Kauçuk üretiminde Salgı Oluşum Ve Akışını Hızlandırması, Mh Uygulamaları Ile Soğan Ve Patateste Sürmenin Engellenerek Depo Kayıplarının Azalması Ve Pazara Arz Süresinin Uzatılması, Ethephon Ile Olgunlaşmanın Senkronize Edilerek Makineli Hasadın Olanaklı Hale Gelmesi Gibi Sonuçlar Bdm’lere Ilgiyi Arttırmıştır. Takip Eden Yıllarda çok Sayıda Sentetik Preparat Elde Edilmiş Ve Tarımda Değişik Kültür Bitkilerinde Kullanımları Yaygınlaşmıştır. Bu Maddeler Bitkilerde Oluşturdukları Etki şekillerine Göre Beş Farklı Grupta Toplanmaktadır.
1. Oksinler. ( Iaa , Iba , Naa, 4-cpa Vb. )
2. Giberellinler. (sayıları Bugün 120 Yi Bulan Farklı Giberellin Bilinmektedir. En Yaygın Kullanılanı Giberellik Asit Olarak Bilinen Ga3 Tür.)
3. Sitokininler. (kinetin , Benzyl Adenin Vb.)
4. Etilen (etephon)
5. Engelleyiciler;
Büyümeyi Durduranlar. (aba , Mh, Vb)
Büyümeyi Geriletenler (ccc, Ancymdol, Daminozide, Paclobutrazol Vb)
Türkiye’deki Uygulamalar
Türkiye’de 1960‘lı Yılların Sonları Ile 1970’li Yılların Başlarında Kullanılmaya Başlanmıştır. Büyüme Düzenleyici Maddelerden Herbisit Etkisi Ve Bitkilerde Büyümeyi Yönlendirme özelliği Nedenleri Ile Yararlanılmaktadır. 2,4-d’li Herbisitleri çekirdeksiz üzüm üretiminde Ga3 Kullanımı Izlemiştir. Aynı Dönemlerde örtü Altı Sebze üretiminde Meyve Tutum Ve Verim Problemi Bulunan Domates Ve Patlıcan Için çok Düşük Dozlarda 2,4-d Uygulamalarının çözüm Olduğu Görülmüştür. örtü Altı Tarımındaki Hormon Ticareti Ve Kullanımında 1980’li Yılların Sonlarına Dek Ciddi Bir Denetim Görülmemektedir. Bilinçsiz Ve Kontrolsüz Kullanım Domateslerde Kamuoyunun Da Dikkatini çekecek Oranda şekil Bozukluklarına Yol Açmıştır. Böylece Bdm Gündeme Alınarak Imalat, Satış Ve Kullanımı Ile Ilgili Kurallar Getirilmiştir. Bu Dönemde Büyüme Düzenleyici Nitelikteki Maddeler, Diğer ülkelerdeki Gibi, Pestisitlerin Alt Grubu Olarak Kabul Edilmiş, Tarım Ve Köyişleri Bakanlığının Denetimine Verilmiştir.
Bdm, 1988 Yılından Beri Bakanlıkça Ruhsatlandırılmaktadır. Tartışmaların Yaşandığı Yıllarda Fenoksi Türevlerinden 2,4-d Ve Benzerleri Için Ortaya Atılan Toksik Etkileri Ile Ilgili Bilimsel Bazı Bulgu Ve şüpheler üzerine, Sera Domates Ve Patlıcan üretiminde 2,4-d Uygulaması Yasaklanmıştır. Bu Dönemde Batı ülkelerinde ”pp.tomato Set”, “tomato Fix” Gibi Ticari Isimlerle Pazarlanan Ve 4-klorofenoksi Asetikasit Aktif Maddeli Prepatlar Kullanılmaya Başlanmıştır. Süreç Diğer Oksin Türevleri Alternatifleri Ile Devam Etmiştir.
Son Yıllarda, Konunun Kamuoyu Gündemine Taşınmasında Sürükleyici Olan Domates Meyvelerindeki Deformasyonlar, Yeni Domates çeşitlerinin üretime Girmesi Ile Ortadan Kalkmıştır. Ancak, örtü Altı Domates Ve Patlıcan üretimindeki Bdm (hormon) Kullanımı Devam Etmektedir. Bu Dönemlerde Büyümeyi Geriletici Etkideki Bazı Bdm’lerin De Ruhsatlandığı, Sebze, Meyve Ve Süs Bitkisi Fide Ve Fidanlarında Kullanılarak Büyümenin Kontrol Edildiği Ve Bitkilerin Istenen Boyutlarda Tutulduğu Görülmektedir. Tütünde Koltuk Sürgünü Gelişiminin Kontrolü Için De Bu Maddelerin Uygulanmaya Başlanmıştır. Bunun Yanında Kış Döneminde Yetiştirilen Yemeklik Kabaklarda Meyve Tutumunu Arttırmak Için, Bazı Oksin Preperatları Kullanıma Girmiştir.
Bugün Türkiye’de, Beş Farklı Etkinlik Grubunda Yer Alan Ve 15 Değişik Aktif Madde Içeren 103 Adet Ruhsatlı Bdm Vardır (çizelge 1).
çizelge 1. Türkiye’de Ruhsatlı Bdm’ler
Etkinlik Grubu Aktif Madde Sayısı Ticari Preperat Sayısı
Oksinler 4 31
Giberellinler 1 44
Giberellin+sitokinin 1 2
Büyüme Geriletici 6 20
Diğerleri 3 6
Toplam 15 103
Bu Gelişmelerin Yaşandığı Dönemde, Dikkati çeken Farklı Ve Ilginç Görüntülerle De Karşılaşılmıştır. Bunların Başında Hormon Teriminin Kamuoyunda Yarattığı Tedirginliğin Farklı Kesim Ve Kişilerce, Değişik şekillerde Kullanımıdır. Kış Aylarının Ortasında Pazarda Domateslerin “tarla Domatesi“ Diyerek Satılması Veya Ekmek Fırının Camında “hormonsuz Ekmek” Diye Yazının Asılması Trajikomik örneklerdir. Bunlar, Gerçekle Ilgisi Olmayan Değerlendirmelerdir. Bunun Yanında Pazarda Görülen Her Iri, Değişik Renk Ve şekildeki Meyve Veya Sebzenin Hormonlu Olarak Nitelendirilmesi De Yanlış Bir Yaklaşımdır. Bu örneklerin Büyük Bir Kısmı, Türkiye’de Yeni Meyve Ve Sebze çeşitlerinin üretilmeye Başlaması Sonucu Oluşan Doğal Görüntülerdir. Bunların Yanında, Bazı Meyve Veya Sebze Türlerinde, Bazı Yıllarda Görülen şekil Bozukluklarının (kirazlarda Görülebilen Ikiz Meyve Gibi), Ekolojik Koşullardan Kaynaklanmasına Rağmen, Hormonlu Olarak Tanımlandığı Da Görülmektedir.
Tarım ürünlerinde Görülen Alışılmışın Dışındaki Her şekil, Görüntü Ve Boyut Hemen Hormonla Ilişkilendirilerek Kamuoyunda Haksız Bir Tedirginlik Yaratılmaktadır. Bu Yaklaşımlar Hormonların Anlam Ve öneminin Yanlış Değerlendirilmesine Yol Açmaktadır. Konunun Kamuoyu Gündemine Taşındığı Günlerde Yapılan Tartışmalarla Ne Yazık Ki, Netleşme Değil Karmaşa Yaratılmaktadır.
Hormon Kullaniminin Değerlendirilmesi:
Hormon Olarak Adlandırılan Ve Kullanılan Preperatları Kapsayan Tanımı Ile Bitki Büyüme Maddeleri, Pestisit Olarak Bilinen Bitkisel Hastalık Ve Zararlılara Karşı Kullanılan Tarımsal Kimyasallar Içinde Yer Alan Bir Grup Maddedir. Bdm’lerin, Bilimsel Literatürde Bitkilerde Oluşturdukları Etkilerin Ve Kullanım Amaçlarının çok Farklı Olması Nedeni Ile Diğer Tarım Ilaçlarından Ayrı Olarak Incelenmekle Birlikte, Kontrol Ve Ruhsatlandırma Işlemleri Yanında çevre Ve Sağlık Açısından Pestistlerle Aynı Grupta Ele Alınmaktadır. Ancak, Bdm’lerin Oluşturdukları Sağlık Ve çevresel Riskler, Kullanım Oran Ve Sıklığı Yanında, Aktif Maddeye Bağlıdır. Bu Yönü Ile Tarımsal Ilaçlar Ile Mukayese Edilemeyecek çeşitliliği Olan Bdm’lerin, Insan Sağlığı Ve çevresel Riskleri Tarım Ilaçlarının çok Gerilerindedir. Ancak Konunun ülkemizde Gündeme Getirilmesi, Hatalı Bir şekilde Diğer Tarım Ilaçlarının önüne Geçirilmekte Ve Daha Büyük Risk Grubu Olan Tarım Ilaçları Geri Plana Atılmaktadır. Kesin Olarak Bilinmesi Gereken, Tarım Ilaçlarının Yanlış Kullanımının Doğuracağı Riskin, Bdm’den Daha Fazla Olduğudur.
Diğer Bir Konu Da, Bdm’lerin Her Koşulda Ve Her üründeki Kullanımının Insan Sağlığına Kesin Toksik Etki Yaratacağı şeklindeki Hatalı Değerlendirmedir. Konu Ile Ilgili En Hassas Tartışmalar Da Bu Noktadadır. Insan Sağlığı Açısından Tarımsal Kimyasalların Toksit Etkisi Doğrudan Doza Bağlıdır. Ancak, Insanın Temasta Olduğu Ve Bir şekilde Aldığı Kimyasalların Toksik Etki Oluşturması, Vücuda Alınan Kimyasal Miktarı Ile Ilişkilidir. Bu Açıdan Kimyasallarla Ilgili Yapılan Sağlık Ve çevresel Etki Değerlendirmelerinde, Günlük Alınabilir Maksimum Doz, Hiçbir Yan Etki Görülmeyen Doz Ve Izin Verilen Maksimum Kalıntı Miktarı Gibi ölçüler Kullanılmaktadır.
Bir Kimyasal Kesin Saptanan Toksik Etkiye Sahip Ise, Kimyasalları Kontrol Eden, Ruhsatlandıran Sistem Tarafından Hemen Kullanımdan Kaldırılmaktadır. Bunun Geçmişte örnekleri Mevcuttur. örneğin; Daminozide Adlı Bdm, 1989 Yılında Kanserojen Etkiye Sahip Ara Madde Oluşturduğu Gerekçesi Ile Piyasadan çekilmiştir. O Dönemde Türkiye’de De Ruhsatlı Olan Bu Preperatın Kullanımı Hemen Iptal Edilmiştir. Esas Sorun, Bdm’lerin, Diğer Tarımsal Kimyasallarda Olduğu Gibi Aşırı Ve Yoğun Kullanım Riskinin Var Olup Olmadığıdır. Bu Konuda En Iyi ölçü Bütün Dünyada Olduğu Gibi, Bu Tip Maddelerin Kullanıldığı ürünlerdeki Kalıntı Miktarlarıdır (çizelge.2 Ve 3).
Kalıntı Miktarlarının Belirlenmesi Denetlendiğinde Anlam Kazanan Bir Uygulamadır. Bu Nedenle Kullanılan Hormonların Gıdalardaki Kalıntılarının Izlenip Izlenmediği Sorusu önem Taşımaktadır. Bu Konuda Yetkili Ve Sorumlu Olan Tarım Ve Köy Işleri Bakanlığının Gıda Izleme Programları Yürüttüğü Bilinmektedir. Ancak, Sonuçlar Kamuoyu Ile Paylaşılmadığı Için, Mevcut Durumu Herkes Kendine Göre Değerlendirmekte Ve Karmaşaya Neden Olmaktadır.
çizelge2.türkiye’de Ruhsatlı Bdm’lerde Kalıtı Limitleri(*)
Aktif Madde Adı ürün Adı Belirlenmiş Limit (ppm)
Kiraz 5.0
Elma, Domates 2.0
Ethephon üzüm , Turunçgiller 1.0
Biber , Patlıcan 1.0
Hıyar , Soğan 0.5
Ga3 Sert çekirdekli Meyveler, 1.0
üzüm, Turunçgiller, 1.0
Yumuşak çekirdekliler 1.0
çilek 1.0
Maleik Hidrazid Patates 30.0
Baş Soğan 10.0
(*) Değerler 1999 Yılı Verileridir.
çizelge 3. Abd Ve Avrupa’da Izin Verilen Bdm Kalıntı Miktarları
Bdm Adı Abd’deki Değerler Avrupa’daki Değerler
ürün Adı Kalıntı Miktarı ürün Adı Kalıntı Miktarı.
4-cpa Fasulye 2.0 Ppm Kayıt Yok
Domates 0.5 Ppm Kayıt Yok
B-naphtoxyacetic Acid Kayıt Yok Kayıt Yok
Naphtahlene Acetic Acid Kayıt Yok Kayıt Yok
Ccc Kayıt Yok Arpa Samanı 50 Ppm
Buğday 5 Ppm
Harvade Kayıt Yok Ayçiçeği/pamuk Tohumu 0.5 Ppm
Ayçiçeği/pamuk Yağı 0.02 Ppm
Ethephon Elma, Incir 5.0 Ppm Elma 5.0 Ppm
Kiraz 10.0 Ppm Kiraz 10.0 Ppm
Biber 30.0 Ppm
Domates 2.0 Ppm
Hıyar 0.1 Ppm
Mh Soğan 15.0 Ppm Soğan 15.0 Ppm
Patates 50.0 Ppm Patates 50.0 Ppm
Ga3 Kayıt Yok Kayıt Yok
Promalin Elma Limit Yok Kayıt Yok
Butralin Kayıt Yok Kayıt Yok
“bu Konularda Dünyada Neler Olmaktadır?” Sorusu Düşünülebilir. Dünya Sağlık örgütünün Belirttiğine Göre, Yaşamda Yer Aldığı Bilinen Kimyasal Sayısı 100.000 Civarında Olup, Yıllık Toplam Satış Değerleri 1.5 Trilyon Abd Dolar Kadardır.
Bu Kimyasalların Oluşturdukları Sağlık Ve çevresel Risklerin Belirlenmesi, Son Yılların önemli Gündem Maddesidir. Kamuoyunun Baskı Ve Kontrolü Sonucu Bazı Denetim Mekanizmalarının Oluştuğu Görülmektedir. Kullanılan Kimyasalların Insan Ve çevre Açısından Oluşturdukları Risklerin, Yeni Bilgiler Ve Yeni Yaşam Standartları Açısından Tekrar Değerlendirilmesi Gündemdedir.
Abd‘de 1988 Yılında Ve Avrupa ülkelerinde 1991 Yılında Başlatılan Yeniden Değerlendirme Programı Uyarınca, Abd‘de 1150 Ve Avrupa’da 843 Adet Pestisit Yeniden Ele Alınmıştır. Avrupa Da 2003 Yılında Ilk Aşamasının Tamamlanması öngörülen Bu Uygulamanın Bdm’ler Ile Ilgili Sonuçları çizelge.4‘de Görülmektedir. Bu çizelgeye Bakıldığında Bazı Bdm’nin 2003 Yılında Kullanımdan Kalkması öngörülmekte, Bazılarının Da Kullanım şekilleri Sınırlandırılmaktadır. Bu ülkelerde Durumun Değerlendirilmesinde Bilginin Kullanılmasının, örgütlü Ve şeffaf Denetimin Etkili Olduğu Gözlenmektedir.
Sonuç
Türkiye’de Bazı Tarım ürünlerinde Belirli Dönemlerde Hormon Kullanılmaktadır. Bunlar Ruhsatlı Preperatlardır. Bu Maddelerin önerilen ürünlerde Ve önerilen Dozlarda Kullanılması Durumunda, Mevcut Bilgiler ışığında Herhangi Bir Sağlık Riski Taşımadıkları Kabul Edilmektedir. Ancak, Kullanılan ürünlerde Kalıntı Miktarlarının Düzenli Izlenmesi, Kabul Edilen Sınırları Aşıp-aşmadığının Belirlenmesi Ve Aşması Hallerinde Kamuoyunun Bilgilendirilmesi Mutlaka Sağlanmalıdır. Gelecekte, Hormon Kullanımı Yerine Geçebilecek Alternatif Uygulamaların Devlet Tarafından Desteklenmesi Gerekli Görülmektedir (sözgelimi; Sera Domates üretiminde Bambus Arı Kullanımının Teşvik Edilmesi Gibi).
Duruma Tüketici Yönünden Bakıldığında, Tüketicilerin De Seçici Olmaları Gerektiği Düşünülmektedir. Ilaç Veya Hormon Riski Taşımayan ürünlere Ciddi Anlamda Talep Oluşur, Etiket Veya Marka Güvencesi Sağlanırsa, Tüketicin Bu ürünlere Farklı Fiyat ödemesi Beklenebilir Ve Daha Sağlıklı Gıdaya Kavuşma şansı Artar.
çizelge 4. Avrupa ülkelerinde Kayıtlı Bdm'lerin Yeniden Değerlendirilmesi Ile Ilgili Son Durum
Aktif Madde Kayıtlı Olduğu ülke Sayısı Hangi Listede Olduğu Son Durumu Diğer Bilgiler
2,4-d 13 1.liste Karar Için Beklemede
Daminozide 13 1.liste Karar Için Beklemede
Maleic Hydrazide 8 1.liste Karar Için Beklemede
Mcpa 15 1.liste Karar Için Beklemede
Ethephon 15 2.liste Duyuru Yapıldı
Butralin 3 3.liste Duyuru Yapıldı
Chlormequat 15 3.liste Duyuru Yapıldı
2,4,5-t 0 2.liste Temmuz 2003te Iptal
Mepiquat 11 3.liste Duyuru Yapıldı
Paclobutrazol 15 3.liste Duyuru Yapıldı
Ancymidol 1 3.liste Temmuz 2003te Iptal
4-cpa 2 3.liste Temmuz 2003te Iptal
Etacelasil 1 3.liste Temmuz 2003te Iptal
6-benzyladenine 6 4.liste Bitkisel Extract
Gibberellic Acid 8 4.liste Bitkisel Extract
Gibberellinler 8 4.liste Bitkisel Extract
Indolybütyric Acid 10 4.liste Bitkisel Extract
Indolyacetic Acid 6 4.liste Bitkisel Extract
1-naphthylacedamide 7 4.liste Bitkisel Extract
1-naphthylacetic Acid 12 4.liste Bitkisel Extract
Naphtylacetic Acid
Ethylic Ester 0 4liste Iptal Bitkisel Extract
2-naphtyloxyacetamide 1 4.liste Bitkisel Extract
2-naphtyloxyacetic Acid 6 4.liste Bitkisel Extract
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
