Amerika Yerli Sanatlari
Kuzey Ve Güney Amerika Kıtalarının Yerli Halklarının,avrupalıların Bu Kıtalara Yerleşmesinden önce Geliştirdiği Geleneksel Sanatlar Ile,avrupalıların Egemenliği Altında Varlığını Sürdüren Yerli Kültürlerinin ürettiği Sanatsal Değerlerin Tümü.
Doğayla Sürekli Etkileşim Içinde Gelişen Amerika Yerli Sanatı,artistik Amaç Ve Estetik Ilkeler Bakımından Eskidünya Sanatları'ndan Ayrılır.bu Nedenle,amerika Yerli Sanatı'yla Ilgili Değerlendirmeler Büyük Güçlüklerle Karşılaşır.birikmiş Malzemede Yerli Sanatları'nın Tarihsel Boyutunu Aydınlatacak Nicelikte Değildir.avrupalılar Bu Kıtalara Gelir Gelmez,kentleri,mimarlık Yapıtlarını Ve öteki ürünleri Tahrip Etmişler,20.yy Değinde Konuyla Ilgili Bilimsel çalışma Yapılmamıştır.bugünki Bilgiler,yalnızca Arkolojik Buluntulara,yerlilerin Beleğinde Yaşayan Sözlü Edebiyata Ve Günümüzde De Varlığını Korumaya çalışan Toplulukların Sanatsal Etkinliklerine Dayanmaktadır.amerika Yerli Sanatları'nı 1)kuzey Amerika 2) Meksika Ve Orta Amerika 3) Güney Amerika Yerli Sanatları Olarak 3 Bölümde Inceleyebiliriz.
Kuzey Amerika Yerli Sanati
Kuzey Amerika'nın Güneybatısındaki Anıtsal Kaya Konutları,bu Bölgede Ilkçağda Yaşamış Kültürlerin Varlığını Kanıtlar.daha Geç Tarihlerde Arizona Ve New Mexico'ya Yerleşen Gruplar,örneğin Pueblo Bonito'da Olduğu Gibi,çok Sayıda Ailenin Barınbildiği,400'den çok Odası Olan Ve çevre Koşullarına çok Iyi Yanıt Veren,yedi Sekiz Ketlı Yapılar Inşa Etmişlerdir.
Bu Bölgede En Ilginç Sanatsal Gelişme Pueblo Yerlilerinde Görülür.bu Halk Arasında Dokumacılık,resim Ve Seramik Sanatı Gelişmiştir.yörede Yetişen Pamuk ,ince Dokumaya Elverişli Bir Pamuk Sağlar.bol Kaolin Yatakları ,seramik Yapımının Gelişmesini Hızlandırmıştır.yeraltı "kiva" Larının Duvarları Parlak Renkli Resimlerle Bezelidir.çizgisel Ve Geometrik Desenli Pueblo Sanatı Dış Etkilere Kapalı Ve Geleneğe Bağlıdır.pueblolar,geleneksel Biçimler üzerinde çalışarak üsluplarını Yetkinleştirmişlerdir.
Bu Bölgeye Göç Eden,navaholar Ve Apaşlar Gibi Topluluklar Bölgenin Geleneksel Sanatından çok Yararlanmış Ve Zamanla Dokumacılıkta Onları Geçmiştir.navaho Dokumaları Ve Gümüş Işçiliği Günümüzde çok ünlüdür.hopilerin Ve Zunilerin "kachina" Adını Verdikleri, Pamuk Bitkisinden Yapılan Bebekler Koleksiyoncuların Ilgisini çeker.bölgenin Ilginç El Sanatlarından Biriside "kum Resimleri" Dir.hastalık Tedavisi Için Oluşturulan Bu Resimleri Navaholar,parmaklarının Arasından Toz Boya Akıtarak Yaparlar.kuzey Amerika'da Büyük Göller Yöresinde Taş Işçilik ,bakır Işçiliği Ve Seramik Gelişmiştir.betimlemeli Toprak Tepeler Dikkat çeker.ahşap Yapılara Kaide Oluşturduğu Sanılan,tepesi Kesik Piramitler Mimari Kalıntılar Arsındadır.
Buffalo Bill'e ünlü Olan Büyük Ovalar,kuzey Amerika'daki En ünlü Yerli Bölgesidir.boncuklu Keçi Derisi Giysiler,tüylü Savaş şapkaları Ve Bezeli Kalkanlarıyla Tanınan Bu Bölgede Kirpidikeni Bezemesi Karakteristik El Sanatıdır.gerçekçilikten Simgeciliğe Kadar Uzanan Bir üslup çeşitliliği Gösteren Büyük Ovalarda, Kabile Tarihini Simgelerle Aktaran Renklli Resimlerdeki öyküsel Anlatım çok Başarılıdır.california Bölgesindeki Amerika Yerlilerinin En önemli Uğraşı Sepetçiliktir.pomo,hupo,yurak Ve Karok Toplulukları Ise Sık Dokunmuş, Su Geçirmeyen Kaplarla ünlüdür.
Eskimoların Yaşadığı Kutup Bölgesinde Sanatsal Bir üretim Olamayacağı Düşünülürse De Amerika Yerlilerinin En Düş Dolu Yapıtları Buradadır.eskimolar ,uzun Kış Gecelerini Balina Ve Denizaygırı Dişlerini Biçimlendirerek Geçirirler.ölümle Sürekli Yüzyüze Oluşları Gerçeküstücü Anlatımı Geliştirmiştir.eskimo Yaratıcılığında ,işçilikteki özen şaşırtıcıdır.parçaların Dizilişi Ve Bütünün Kuruluşu Karakteristiktir.çalışırken Kullandıkları Aletler De Birer Sanat Yapıtı Olarak Değerlendirilebilir.
Ladin Ve Sedir Ağaçlarının Zengin Olduğu Kuzeybatı Kıyılarında Heykelcilik,amerika Yerlileri Arasında En Zengin Anlatım Düzeyine Ulaşır.uzun Düz Gövdeli Sedir Ağaçlarından Büyük Totem Direkleri Oluşturulmuştur.totem Direkleri,kişinin Yaşamını,ekonomik Durumunu Ve Toplumsal Yerini Belirten Birer Tarihsel Belgedir.sanat Yapıtları,zenginliği Ifade Etmekte De önemli Bir Araçtır.yerlilerin Dünya Görüşüne Göre,varını Yoğunu Dağıtmak Ve Yok Etmek,en Büyük Değerdir.kişinin Toplum Içindeki Saygınlığı,malını Başkalarına Verdiği ölçüde Artar.mal Varlığının Küçümsendiğini Göstermek Için Eşyaların Yakıldığı,denize Atıldığı Ya Da Kırıldığı Görülür.kuzeybatı Kabileleri Maden Işçiliğinde Ilk Başarı Gösteren Topluluklardır.tlingit Ve Hayda Kabilelerinin Sanatçıları,bıçak,maske Ve "tinnah Diye Adlandırılan Kalkanlar Yaparlar.hayda'lar Siyah Mermer Heykelleriyle ünlüdürler.beyazların Kıtaya Girmesiyle Birlikte Yörenin Tüm Geleneksel Sanatlarında Gerileme Olmuştur.örneğin ünlü çilkat Battaniyeleri Yokolmaktadır.sepetçilik Ve Dokumacılık Bırakılmıştır.
Meksika Ve Orta Amerika Yerli Sanati
Meksika,kültürel Bakımdan Orta Amerika Topluluklarına Yakındır.bu Bölgede En önemli Yerli Grubu Olmekler'dir.daha Iö 1000 Dolayında Guerrero'dan Veracruz'a Uzanan Bölgede ,bugünkü Guatemala,honduras Ve El Salvador Topraklarında Yaşamış Olan Olmekler ,jaguar Ve Insan Karışımı Figürleriyle Tanınırlar.mimarlık Açısından Bölgenin En önemli Kenti ,is 600'den Kalan ,mexico City Dışındaki Tanrılar Evi Teotihuacan'dır.toltekler,miztekler Ve Zapotekler,meksikanın Daha Eski Tarihlere Uzanan önemli Kültürleridir.miztekler özellikle Altın Işçiliğiyle ünlüdürler.yeşimtaşı Ve Altın Işçiliği ,orta Amerika'nın En Başarılı El Sanatlarıdır.dünyanın En Büyük Piramidi ,mizteklerin Başkenti Cholula'dadır.
1200 Dolayında Bölgeye Yerleşen Aztek'ler ,güçlü Bir Taş Heykelcilik Geliştirmişlerdir.guatamela Ve Honduras'ta Maya Kültürü , Iki Başkent Quirigua Ve Copan çevresinde Gelişmiştir.aztek'lerin Iri Ve Kaba Görünüşlü Heykel Anlayışına Karşılık ,mayalarda Heykel Daha Incelmiştir.bu Halk ,amerika'nın Belkide Estetik Duyarlılığı En Güçlü Kültürüdür.kabuk,kemik,taş,ahşap,lif,tüy Gibi Birçok Malzemeyi Değerlendirmede Ustalaşmıştır.maya Uygarlığı ,is 750'lerde En Parlak Dönemine Ulaşmış,etkisini Y.1200'e Değin Sürdürmüştür.
Antiller Bölgesi,adaların Avrupalılar Tarafından Ele Geçirilmesinden Ve Ardından Da Afrika'lı Kölelerin Yerleştirilmesinden Sonra özgün Kültürünü Yitirmeye Başlamıştır.ahşap Heykel ,tüy Işi Ve Dokumacılık Giderek Yok Olmuştur.taş Işçiliği ,bugünde Süren En önemli El Sanatıdır.
Güney Amerika Yerli Sanati
Güney Amerika Adının Hemen Inka Uygarlığını çağrıştırmasına Karşın ,ayrıntılı Bir Inceleme ,güney Amerika'nın Estetik Bakımından En Az Gelişmiş Topluluğunun Inkalar Olduğunu Gösterir.inka'ların özgün Katkıları,mimarlıkta Taş Kullanımının Ve Dokuma Sanatlarının ötesine Geçmez.ama Dokumacılıkta Batı Yarıküresinin En Ileri Topluluğu Peru Yerlileridir.madden Işçiliği Peru,kolombiya Ve Ekvador'da Doruğa Ulaşır.arkeolojik Buluntular,ekvador'da Seramik Yapımına Iö 15:binyılda Başlandığını Belgeler.brezilyanın Amazon Bölgesindeki Ilha De Marajova'da Da Is 1000'lere Tarihlenen Seramik Parçaları Bulunmuştur.bölgenin Estetik Bakımdan En önemli ürünü,marajoara Olarak Bilinen,alçak Kabatmalı Seramik Türüdür.
Bolivya Içlerinde Tiahuanaco,is 250-750 Arasında Olağanüstü Genişlikte Bir Alanı Etkisi Altına Almış Büyük Uygarlıklardan Biridir.tiahuanaco Sanatçıları Döşeli Yollar Ve Büyük Kapılarla Taş Yapımda Ilginç örnekler Vermişlerdir.burada Da Dokuma önde Gelen Uğraştır.pançolar,şapkalar,heybeler,ve çeşitli Giysiler,sık Dokuması Ve Canlı Desenleriyle ünlüdür.
1200'lerde Başlayan Inka Uygarlığı Ancak 1438'de Imparatorluk Düzeyine Yükselmiştir.1532'de Ispanyollar Geldiğinde Yükseliş Döneminde Olan Inka Krallığının ,kendi Içindeki Bölünme Yüzünden Işgale Karşı Direniş Gücü Azalmış,6 Milyonluk Nüfusu 30 Yılda 1,5 Milyona Düşmüştür.inka Kültürüne özgü ürünler Arasında "aryballos"lar Güneş Tanrısı'na Armağan Edilen Gümüş Ve Altın Parçalar Dünyaca ünlüdür.bu Bölgede çömlekçilik ,ağaç Işçiliği,taş Oymacılığı Ve öteki Zanaatlar Eski Zenginliğini çoktan Yitirmiştir.altın Işçiliği Ise Tümüyle Avrupa Kökenlilerin Eline Geçmiştir.
Ilk Yerleşmelerin Iö 500'lerde Başladığı şili Vearjantin'de De Seramik Altın Ve Bakır Parçalar Bulunmuştur.ekvador,peru,bolivya Ve şili'de Halk Sanatı Bugünde Yaşamakla Birlikte ,batı Kültürünün Etkisiyle ,el Sanatlarındaki Geleneksel ögeler Hızla Yok Olmaktadır.
Kuzey Amerika Yerlileri ,günümüzde,kültür Miraslarının Değerini Kavramış Ve Bu Mirası Yaşatmaya çalışmaktadırlar.örneğin Navaho'lar,hopiler,çerokiler Ve Apsarakoler,geleneksel Sanatların Gelişmesini Desteklemek Amacıyla Yardım Fonları Oluşturmaktadırlar.ama çok Uzun Süre Geçmişle Bağları Koparıldığı Için ,özgün Kültürlerüyle Yetinmeleri Olanaksızdır.bu Nedenle ,yerli Sanatçılar Batı Kökenli örgelerle Bir Uyum Aramak Zorundadır.kuzey Amerika'da Genş Kuşaktan Yerliler çağdaş Resim Sanatına Büyük Ilgi Duymakta ,akrilik,tempera Ve Yağlıboya Tekniklerinde Başarılı Yapıtlar Vermektedirler.
Görsel Sanatlar
Amerika Yerli Dilleri'nde "sanat"ve"sanatçı"sözcükleri Yoktur.beğenilen Bir Sepet Ya Da Oyulmuş Bir Heykel Için" Iyi Yapılmış", "etkili" Ve "büyüleyici" Gibi Tanımlar Kullanılır.sanatçı,kendisinden Istenen ürünü En Iyi Yapan Kişidir.varlıklı Topluluklarda Kabile Reisleri, Oyma Işlerinde Yetenekli Olanları Bedel Karşılığında Tutar,böylece Profesyonel Bir Kadro Oluşturur.ama Bu Kişilerin Toplum Içinde Hiç Bir Ayrıcalığı Yoktur.
Yerliler Arasında Da Sanatçının Temel Amacı Izleyicide Duygusal Bir Tepki Uyandırmaktır.sanatçı,izleyicisiyle Iletişim Kurmakta Geleneğin Gücünden Yararlanır.bu Katı Geleneğe Bağlılık Içinde,genede özgür Anlatım Biçimleriyle Karşılaşılır.hopi Seramik Ustası Nampeyo Ile San Ildefenso Pueblolarından Maria Ve Julian Martinez Kişisel üsluplarıyla ünlenmiş Sanatçılardır.yerli Sanatlarında Bezeme örgelerinin Kökenini Belirlemek Olanaksızdır.bunların Bir Grubu Doğadan Gelirken, Bir Bölümüde çizgisel Ve Geometriktir.dış Etkiler Altında Kalmış Eklektik örgeler De Görülür.kimi örgeler Ise Bireyin Düşgücünün ürünüdür.gövdeden Ayrılan Ruhun,uykuda Doğaüstü Ve Mistik Bir Mekanda Dolandığına Inanılır;düşte Görülen Görüntüler örge Biçiminde Somutlaştırılır.
Amerika Yerlilerinde Sanat,işlevi Bakımından önem Taşır.üretilen Nesne Ya Içine Birşey Koymak Için Yapılır Ya Da Dinsel Bir Amaca Yarar.günümüzde Batı Etkisiyle Yalnızca Süsü Eşyası Olarak Biçimlendirilen Yapıtlara Da Rastlanır.
Yapıt ,genellikle Toplumsal örgütlenmeyi Yansıtır.silah Ve Zırh Takımı,aztekler Ve Inkalar Gibi Savaşçı Topluluklarda üretilir.dinsel Topluluklarda Ise Tören Eşyaları çoktur.örneğin Maya Uygarlığının ürünlerindeki Estetik Ifade ,dine Dayalı Bir Toplum Yapısını Yansıtır.sanat Yapıtı Genellikle Tanrıları Hoşnut Etmek Ve Kötü Ruhları Korkutmak Amacıyla Yaratılır.yerli,bu Yöntemle,yaşadığı çevreyi Denetim Altına Almakta,ona Egemen Olmaya çalışmaktadır.üretilen Nesnelerin Bir Bölümü Yalnızca Gündelik Eşya,bir Bölümüde Dinse Eşya Olarak Kullanılır.büyü Yoluyla Da Herhangi Bir Nesneye Doğaüstü Güç Yüklenebilir.
Ilkel Sanatların Tümünde Olduğu Gibi,amerika Yerli Sanatında Da Gerçeklik Betimlenmez.yaratılan,gerçeklik Değil,büyüsel Desen Ve örgelerdir.yaratma Süreci Dinsel Bir Tören Biçiminde Gelişir.yontulacak Ağacın özel Bir Ağaç Olması Gerekir.örneğin:zunilerde,şimşek Değmiiş Ağacı Yontmak özellikle Yeğlenir.ağacın Maskeye Dönüşümü Kimi Kültürlerde Törenlerle Desteklenir.yapıtın Yetkinliğini Sağlamada Büyüye Hep önem Verilir.
Kullanılan Malzeme, çevre Koşullarıyla Sınırlıdır.ormanlık Alanlar Da Yaşayanlar Ahşap Heykel Yontar;kilin Bol Olduğu Yerlerde Ise Seramik Yapımı Yaygındır.sepet Yapımı Geniş Otlaklarda Görülür.denizkabuğu,metal,taş,geyik Kılı,ayıbalığı Bıyığı,yeşimtaşı,firuzetaşı,bitki Lifleri,ağaç Kabuğu,kirpidikeni Gibi Her Türlü Malzeme,renk Ve Doku Oluşturmakta Kullanılır.
ürünün Biçimi,malzemeye Göre Oluşur.bu Doğalcı Yaklaşım,amerika Yerlilerinin Görsel Sanatlarının En çarpıcı özelliğidir.sanatçının Yeteneği,malzemeyle Biçim Arasındaki Ilişkinin Olgunluğunda Kendini Gösterir.
Amerika Kıtalarında,kabile Sayısı Kadar Sanatsal Anlatım Biçimi Ile Karşılaşılabilir.ama Değişik Grupların Sanatlarında Gene De Ortak ögeler Bulunur.göçler,ekonomik Ilişkiler,kabileler Arası Evlilikler Ve Siyasal Olaylar,simge Ve üslup Yayılımını Sağlayan Başlıca Etmenlerdir.orta Amerika'da örneğin "tüylü Yılan" örgesi Hemen Her Kültürde Görülür.iki Ayrı Grubun Bir Arada Yaşadığı Durumlarda Kültürlerin Birbiri Içinde Eridiği Gözlenebilir.örneğin Navaholar Sepet örmeyi Pueblo'lardan öğrenmişler Ve Bu Sanatı Geliştirmişlerdir.
Amerika Yerlileri Kabileler şefler Mitolojiler Edebiyat Müzik Diller Güzel Sanatlar Irksal özellikler ürünlerimiz Resimler Ve Haritalar
Törenler
Giriş Sayfası
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
