Ermeni Meselesi
ömer Lütem - Emekli Büyükelçi
Ermeni Arastirmalari Enstitüsü Baskani
20 Nisan 2001
Türü: Konferans
Extertal - Ermeni Arastirmalari Enstitüsü Baskani Emekli Büyükelçi ömer Lütem’in, Extertal'de Düzenledigi Toplantida Ermeni Meselesi Hakkinda Verdigi Konferans:
Ermeni Konusu Son 6 Ayda Avrupa'da
"ermeni Konusu Son 6 Aydir Avrupa'da Ciddi Bir önem Kazandi. Tahminlerin Aksine Almanya'ya Da Beklenildiginden Daha Kisa Zamanda Geldi.
Ermeni Sorunu Hakkinda önce Temel Bilgiler Vermek Istiyorum. Anadolu Bundan Yüzyil Kadar önce Bugünün Anadolusu Degildir. Anadolu'da önemli Sayida Ermeni, özellikle Kiyilarda önemli Sayida Rum Ve Az Sayida Hiristiyan Azinliklar Vardir. Osmanli'nin Idaresi Son Yillarda (bir Asirdan Beri) Tenkit Edilen Bir Idare. Fakat Objektif Gözle Baktiginiz Vakit 1800'lerin Basina Kadar Osmanli'nin Bu Topraklari Gayet Iyi Idare Ettigini Görüyoruz. çünkü Anadolu'nun Yanliz Müslüman Ahalisi Degil, Hiristiyan Ahalisinde De Bir Refah Ve Ferahlama Vardir. 1700'lerin Sonunda Bir Kaç Olay Bu Durumu Degistirir. Birinci Olay Osmanli'nin Kendisinden Ileri Gelir. çaga Ayak Uyduramamis. Modern Olmaktan Uzak, çagin Disinda Kalmis Bir Manzarasi Vardir. Bu Devam Edecek. Sonunda Imparatorluk Yikilacaktir. Ikinci önemli Olgu, Avrupa'daki Fikir Hareketleri, Yani Fransiz Ihtilalidir. Bu Milliyetçilik Cereyanlarini Beraberinde Getirmistir. üçüncü önemli Olgu Yapilan Napolyon Savaslari Sonunda Rusya'nin Büyük Bir Güç Olarak Ortaya çikmasidir. Bunun Ermeni Sorunu Ile Olan Ilgisi: Rusya Daha 1700'lerde Ve Agir Agir Kafkasya'yi Ele Geçirmis. Orada Bulunan Ermeni Nüfusu Almisti. O Zamanlar Rusya'nin Sicak Denizlere Inme Sevdasi Var. Basra Körfezi'ne Yakin Bir Yer Oldugu Için, Dogu Anadolu Bu Is Için Mükemmel Bir Stratejik Yer. Bu Türkiye'deki Ermenilere Bir Ilgi Duymasina Sebebiyet Veriyor. Bu Ilgi Ermenileri Kiskirtmak, Bir Takim Organizasyonlar Içinde Toplamak Gibi Sonuçlar Doguruyor. 1878'deki Rus Harbinde Yenildik Ve Balkanlar'daki Bir çok Yeri (bulgaristan, Romanya, Sirbistan V.s.) Kaybettik. Berlin Anlasmasina Da Ermenilerle Ilgili Bir Madde Koyduruyorlar, Ermenilere Islahat Yapilacak Diye. 1800'lerden Itibaren Osmanlilarin Kucagina Bir De Ermeni Sorunu Konmus. Ruslarin Bu Ilgi Ve Karistirmasina Ek Olarak Hiristiyanlarin (ve özellikle Amerikan Protestanlarinin) Bu Bölgede Olumsuz Faaliyetleri Var. Ermenilerin Komsulariyla (kürtler De Var) Devamli Bir Sikinti Ve çatismalari Oluyor. Kürtler Bu çatismalardan Genellikle Galip çikiyorlar. Apdülhamit Zamaninda çikan Isyanlar Siddetle Bastiriliyor. 1880'den Itibaren Osmanli'nin Kucaginda çok Ciddi Bir Ermeni Sorunu Var. 1914'e Gelindiginde Savas Basladi. Dogu Anadolu'daki Ermeniler Ruslarla çok Yakin Bir Isbirligi Içinde. Savasdan önce Rusya'ya Gidip 8-10 Bin Ile 20 Bin Kisi Egitilmisler. Osmanli O Zaman Kendi Sinirlarina Da Pek Hakim Degil. Savas Baslayinca Rus Güçlerine öncülük Ediyorlar. O Memleketin çocuklari Oldugu Için Orayi çok Iyi Biliyorlar. Ayrica Isyanlar çikariyorlar. Bu Bakimdan Osmanli Ordusuna Karsi Ve Onlari Güç Durumda Birakacak Hareketleri Var. Bu Isyanlarin En Büyügu Van Isyanidir. Van'da Ermeniler Sehirde Zaten Yüzde 50 Civarindadir. Büyük Bir Isyan çikarirlar. Van'i Ele Geçirirler. Kaçamayan Müslümanlarin Hemen Hemen Tamamini Ortadan Kaldirirlar. Ruslar Van'a Girdigi Zaman (rus Subaylarinin Hatiralarindan ögreniyoruz. Bunlari Kendimiz Bilmiyoruz. Yada Bizdeki Bilgilere Biraz Abartma Diye Bakiyoruz.) Van'da Sadece 1500 Müslüman Kalmis. Burada Bir Sonuç çikiyor. (bu Sonuç Dogru Mu Degil Mi, Bunu Tartismak Güç Ama.) Bu Sonuç Su: "bunlar (ermeniler) Bize Devamli Problem çikariyorlar. Su Anda Savas Halindeyiz. Ya Isyan çikariyorlar. Ya Ruslara Yardim Ediyorlar. Biz Bunlarin Tümünü Buradan çikaralim. Baska Yere Götürelim. Bu Savasi Normal Sartlar Içinde Yürütmemiz Için Elzem." Ana Fikir Bu. (dogru Mu Degil Mi? Bu Tartisilabilir). Sonunda Tescir Denen Olay Vuku Buluyor. Tescir Arapça "hicret" Kelimesinden Gelir. öztürkçesi Göçtür. Ama Bu Göç Zorunlu Göçtür. Devlet Tarafindan Yaptirilmis Zorunlu Göçtür. Mevcut Ermenilerin Hemen Hemen Tamami Göç Ettiriliyor. Irak'in Ve Suriye'nin Kuzeyine Göç Ettiriliyor. Büyük Bir Kismi Zaten Rus Ordulariyla Beraber Hareket Ediyor. Rus Ordulari Geldiginde Geliyorlar. çekildiginde Geri çekiliyorlar. Onlar Bugünkü Ermenistan'a Gidiyor.
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
