özet
Kamu Ve özel Sektör Kuruluşlarının Verimli Bir Biçimde Iletişim Kurma Ihtiyacından Doğan Elektronik Veri Değişim (edi) Sistemi Dış Ticaret Ve Gümrük Işlemlerinde Etkin Bir şekilde Kullanılmaktadır.
Türkiye’de Gümrük Işlemlerinde Edi Sistemi Uygulaması Olarak Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Yazılımı (bilge) Sistemi Kullanılmaya Başlanmıştır. Elde Edilen Sonuçlara Göre Dış Ticaret Işlemlerinde Maliyet, Zaman Ve Kalite Verimliliği Yönünden önemli Avantajlar Sağlanmıştır. Bunun Yanında Sistemde, Dışsal Bir Takım Faktörler Nedeniyle Elde Edilen Avantajların Sınırlı Kaldığı Görülmektedir. Bilge Sisteminden Elde Edilen Avantajların Arttırılabilmesi Için; Diğer Kamu Kurumlarının Da Sisteme Dahil Olacak şekilde Otomasyonun Sağlanmış Ve E-devlet Altyapısının Hazırlanmış Olması Gerekmektedir..
Anahtar Kelimeler:e-gümrük, Elektronik Veri Değişim Sitemi, Gümrük Otomasyonu
Giriş
Bilgi Ve Iletişim Teknolojilerinin Gelişim Sürecine Paralel Olarak, Ekonomik Faaliyetlerin Doğası Da Köklü Bir şekilde Değişmektedir. Bilgileri Toplamak, Işlemek, Düzenlemek, Depolamak, Bir Yerden Bir Yere Aktarmak Ve Bu Bilgilere Erişmek Için Kullanılan Bilgi Ve Iletişim Teknolojileri, Ekonomik Yapıda Bir Dönüşüm Yaratmıştır. Doğru Ve Güncel Bilgilere Zamanında Erişmek Verimliliğin, Ulusal Ve Uluslararası Pazarlarda Rekabet Edebilirliğin önemli Bir Koşulu Haline Gelmiştir.
Bilgi Ve Iletişim Teknolojilerindeki Gelişmeler, Işletmelerin Mevcut Bilgi Akışını Giderek Mal Ve Hizmet Akımına çevirmeleri Sonucunda Elektronik Ticaret Ortaya çıkmıştır.elektronik Ticaretle, Zaman Ve Mekan Sınırı Olmaksızın, Ticari Işlemlerde Bir Veya Daha Fazla Insan Tarafından Ses, Görüntü Ve Yazılı Metinlerin, Eş Ya Da Ardışık Zamanlarda Interaktif Bir Biçimde Iletilmesi Sağlanabilir. Bu Nedenle, Klasik Ticaret Yöntemine Göre, Işlemler Daha Kısa Bir Sürede Tamamlanmakta Ve Nispeten Daha Düşük Maliyetle Gerçekleşmektedir.
Kurumsal Sistemlerde Elektronik Cihazların Kullanımının Artması Ve Bu Cihazların Birbirleri Ile Iletişim Halinde Olmalarını Sağlayacak şebeke Yapılarının Oluşmasıyla üretim Ve Servis Süreçleri Giderek Daha çok Elektronikleşmiştir. Bilgi Akışı Da Sayısal Bir Biçim Kazanmıştır.
Ticaret Yapan Iki Veya Daha Fazla Kuruluş Arasında, Insan Faktörü Olmaksızın Bilgisayar Ağları Aracılığıyla, Belge Ve Bilgi Değişimini Sağlayan Bir Sistem Olan Elektronik Veri Değişim (edi) Sistemi , Elektronik Ticaretin önemli Bir Aracıdır. Elektronik Veri Değişimi (edi), Kamu Ve özel Sektör Kuruluşlarının Verimli Bir Biçimde Iletişim Kurma Ihtiyacından Doğmuş Olup, Modern Bilgi Ve Iletişim Teknolojilerinin Getirdiği Avantajlardan Yararlanmaktadır.
Edi'nin En önemli Kullanım Alanlarından Olan Dış Ticaret Sektöründe, Edi Kullanımı Ile Gümrük Idaresi, Gümrük Partnerleri (ithalatçı/ihracatçı şirketler, Gümrük Komisyoncuları), Bankalar, Diğer Kamu Kuruluşları Ve Uluslararası Kuruluşlarla Elektronik Olarak Veri Alışverişi Sağlanmaktadır. Edi Gümrük Idarelerinin Otomasyonunda Da Verimli Bir Biçimde Kullanılmaktadır. Edi Sistemiyle, Eşyanın Gümrük Sahasına Girişinden çıkışına Kadar Tüm Gümrük Işlemlerinin Gerçek Zamanlı Olarak Bilgisayar Ortamında Yürütülmesine Ve Denetlenmesine Olanak Sağlanmaktadır.
Birinci Bölüm
Diş Ticaret Işlemlerinde Kullanilan Bilgi Ve Iletişim Teknolojileri
özel Ve Kamu Sektör Kuruluşları Gerek Kurum Için Gerekse Kurumlar Arasındaki Iktisadi Ilişkilerinde Veri (bilgi) Alışının En Verimli şekilde Iletimini Hedeflemektedirler. Bu Amaçla Kurumlar Arası Bilgi Iletimini Sağlayan Elektronik Veri Değişimi Sistemi En çok Kullanılan Yöntem Olarak Karşımıza çıkmaktadır.
Edi Dış Ticaret Işlemlerinin Yürütülmesinde Oldukça Etkin Biçimde Kullanılmaktadır. Dış Ticaret Işlemlerinin Daha Az Formalite Ve Bürokrasi Ile Daha şeffaf Yapılmasına Olanak Tanıyan Bir Girişimdir.
1.1. Elektronik Veri Değişim (edi) Sistemi
Edi, Firma-firma Arası Elektronik Ticaretin En Eski Ve En Gelişmiş şekillerinden Biri Olarak, 1970’lerin Başından Beri Kullanılmasına Rağmen, Elektronik Ticaretin Ve Internetin Gelişimi Ile Yenileştirilmiştir.[1]
Elektronik Veri Değişim (edi) Sistemi; Aralarında Ticari Ilişki Bulunan Birden Fazla Kuruluşun, Insan Faktörü Olmaksızın Bilgisayar Ağları Aracılığıyla Parasal Işlemler Dışında Kalan Belge Ve Bilgi Değişimini Sağlayan Bir Sistem Olarak Tanımlanabilir.[2] Edi Kamu Ve özel Sektör Kuruluşlarının Etkin Ve Güvenilir Biçimde Iletişim Kurmaları Ihtiyacından Doğmuş Olup, Modern Bilgi Teknolojilerinin Araçlarından Yararlanmaktadır.
Edi Ile Iki Firma, önceden Belirlenmiş Bir Mesaj Formatı,[3]bu Formata Yerleştirilecek Veri Ve Bu Veriyi Anlamlı Bir Dile çeviren Bir Sözdizim (syntax) Ile Bilgisayarlar Arasında Bilgi Değişimi Yapabilir. Edi Için Her Iki Ticari Ortağın Bilgisayarında Da Veriyi Edi’ye Ve Edi’den çevirecek Bir Yazılım Ve Bir Haberleşme Hattı (doğrudan Hat, Katma Değerli Network-van, Internet) Olması Gerekir.[4]
şekil 1: Alıcı Ve Satıcı Arasındaki Edi Iletişim Standardı
Kaynak: Http://www.proyltd.com/html/eticaret.htm#edinedir
Edi Formatıyla Gönderilecek Olan Verilerin Belli Bir Standartta Iletilmesi Gerekmektedir. Edi Standartlarını Geliştirmekten Sorumlu Asc’ye X12 Adı Verilmiştir. Daha Sonra Geliştirilen Ve Türkiye’nin De Kullanmakta Olduğu, Yönetim, Ticaret Ve Taşımacılık Için Edi (edifact-edi For Administration, Commerce And Trasport) Adında Ikinci Bir Edi Standartları Kümesi Birleşmiş Milletler Tarafından Desteklenmiştir. Edifact Standartı Avrupa Ve Asya Endüstrileri Tarafından Büyük Oranda Benimsenmiştir.[5]
1.2.elektronik Veri Değişim (edi) Sisteminin Kullanım Alanları
Edi Sistemi; Ulusal Veya Uluslar Arası Ticaret Yapan Işletmeler, Nakliyeciler, Komisyoncular, Barkalar, Sigortacılar, Gümrük Idareleri, Kısaca Ticari Faaliyette Bululan Tüm Firmalar Ile Devletin Tüm Hizmet Birimlerinin Katıldığı Bir Süreç Olarak Algılanmaktadır.
Edi Kullanım Alanlarının Sistemi Kullanılan Geleneksel Sektörler, Taşımacılık, Sağlık Ve Eczacılık, Ticaret Ve Sanayi, Dağıtım, Finans Kesimi Ve Kamu Kesiminde Gümrüklerdir.[6]
• Ticaret Alanında; Endüstri, üretim, Finans, Bankacılık, Sigortacılık,
• Ulaştırma Alanında; Kara, Demir, Hava, Denizyolu, Dağıtım, Yer Hizmetleri Ve Depolama,
• Kamu Sektöründe; Gümrük, Uluslararası Ve Ulusal Ticaret, Istatistik, Alanlarında Kullanılmaktadır.
Edi Sistemi Günümüzde, Geleneksel Kullanım Alanları Dışında Da Yaygınlaşarak, çok Sayıda ülkenin Kamu Hizmetlerinde Ve özellikle Büyük şirketlerin Ticari Faaliyetlerinde Kağıda Dayalı Belge Değişimi Yerine Geçerek Yaygın Bir şekilde Kullanılmaya Başlanmıştır.[7]
1.3. Elektronik Veri Değişim (edi) Sisteminin Yararları
Edi’ın En Genel Ve Klasik Anlamda Yararı , Belgelerin Varacakları Yere Ulaşma Süreleri Ve Buna Bağlı Olarak Sipariş Sürelerinin Azaltılması şeklinde Ifade Edilebilir. Bir Başka Anlatımla, Her şeyin Zamanında Yapılarak Hiçbir Kaynağın Boşa Harcanmaması Planlanmaktadır.[8]
Elektronik Doküman Sistemlerinde, Dokümanların Arşivde Bir Kopyası Tutulmakta Ve Aynı Dokümana Birden Fazla Birimin Aynı Anda Ulaşması Da Mümkün Olabilmektedir. Böylece Birimlerin Aynı Dokümana Ulaşmak Için Sırada Beklemelerine Gerek Kalmamaktadır.[9]
Edi şirketlerin Müşterilerine Daha Fazla Odaklanabilmelerine Olanak Sağlar. Bilginin Miktarı Ve Kalitesindeki Artış, Daha Iyi Kararlar Verebilmeyi Ve Artan Müşteri Memnuniyetini Getirecektir.[10]
Edi’ın Doğrudan Sağladığı Diğer Bir Yarar Da , Iletişimde Insan Unsuruna Olan Gereksinimi Ortadan Kaldırmasıdır. Dolayısıyla , Büyük Sorunlara Neden Olabilecek Insan Hataları Ve Diğer Hatalar Azaltılabilecektir.[11] Edi'nin Sağladığı Tam Zamanında Sipariş Etme Ile Envanter Maliyetleri Asgari Düzeye Indirilebilir. Elektronik Formların Postalama Ve Dağıtım Maliyetleri Olmadığından Posta Maliyetleri Azalmıştır.[12]
Tüm Bu Yararları Başlıklar Halinde özetlemek Gerekirse Edi ;
• Hızlı Ve Doğru Veri Akışını,
• Daha Etkin Denetim Yöntemlerinin Geliştirilmesini,
• üretkenliğin Ve Karlılığın Artmasını,
• Iş Ilişkilerinin Geliştirilmesini,
• Müşteri Memnuniyetinin Ve Rekabet Gücünün Arttırılmasını Sağlayacaktır.
1.4. Elektronik Veri Değişim (edi) Sisteminin Dış Ticaret Işlemlerinde Kullanılması
Edi Dış Ticaret Işlemlerinin Yürütülmesinde Oldukça Etkin Biçimde Kullanılmaktadır.[13]dış Ticaret Işlemlerinin Daha Az Formalite Ve Bürokrasi Ile Daha şeffaf Yapılmasına Olanak Tanıyan Bir Girişimdir.[14] Dış Ticaret Işlemlerinde Edi Kullanımı Ile; Gümrük Idaresi Ile Gümrük Partnerleri, (ithalatçı/ihracatçı şirketler, Gümrük Komisyoncuları) Bankalar, Diğer Kamu Kuruluşları Ve Uluslararası Kuruluşlar Arasında Elektronik Olarak Veri Alışverişi Sağlanmaktadır.[15]
Bir Malın Siparişinden Başlayarak, Sevkıyatından, Banka Işlemlerine Ve En Son Gümrük Işlemlerine Kadar Her Aşamada Edi Kullanımı Mümkündür. Bu Kullanımı Gümrük Işlemleri Açısından Ele Alırsak; Edi’nin Amacı, Gümrük Işlemlerini Yapmaya Yetkili Gümrük Komisyoncuları Veya Ithalatçı/ihracatçı Firma Temsilcilerinin Beyan Bilgilerini Gümrük Bilgisayarına Elektronik Ortamda Kendi Bürolarından Belli Standartta Transfer Etmelerini Sağlamaktır.
Edi Sistemi, Gümrük Bilgisayar Sistemine, Network üzerinden Ve Gümrüğün Intraneti Dışından Erişilmesine Olanak Tanıyan Bir Sistemdir. Bu Sistem Ile Yükümlüler, Kendi Kullandıkları Beyanname Düzenleme Yazılımları Ile Gümrük Otomasyon Sistemine Erişmeleri Ve Beyanda Bulunmaları Mümkün Bulunmaktadır. Yani, Değişik Beyanname Düzenleme Programlarına Sahip Olan Yükümlü Ile Gümrük Idaresi Bu Yöntemle Elektronik Olarak Veri Değişimi Yapabilmektedirler.[16]
Edi Sistemini Dış Ticaret Işlemlerinde Kullanabilmek Için Genel Olarak üç Fonksiyona Ihtiyaç Vardır. Gümrük Uygulama Yazılımı, Edi Yazılımı Ve Haberleşme Kanalı. Gümrük Uygulama Yazılımı Ile Bir Doküman Oluşturulur. Bu Veri Girişi, Elektronik Beyanname şeklinde Olabileceği Gibi Var Olan Bir Veriyi/belgeyi Istenilen Formata Sokma şeklinde De Olabilir. Veri, Edi Yazılımı Aracılığıyla Standart Edifact(veya Kullanılıyorsa Başka Bir Standart) Mesajına Dönüştürülür. Bu Mesaj Haberleşme Kanalı Ile Karşı Tarafa Gönderilir. Karşı Taraftaki Edi Yazılımı Ise Edifact Mesajına Dönüşen Veriyi Kendi Yazılımına Uygun Hale çevirir.
Kullanıcı Edi Yöntemi Ile Beyan Bilgilerini Gümrük Otomasyon Sistemine Gönderirken Her Işleme Kendi Edi Kodu Ile Başlayan Bir Referans Numarası Vermektedir. Kullanıcılar Tarafından Gümrüğe Gönderilen Ve Gümrükten Gelen Mesajların, Belirli Standartları Taşıması Gerekir. Cuscar Ve Cusced Mesajları Ile Aşağıda Bahsedilecek Cusres (customs Response Message) Mesajları Birleşmiş Milletlerin Kabul Ettiği Un Edifact Mesajlarıdır.
Dış Ticaret Işlemlerinde Kurumlararası Bilgi Paylaşımında Belirli Standartların Oluşturulması Gerekmektedir.[17] Un/edifact Mesajları Içerisinde Dış Ticaret Işlemleri Ile Ilgili Olarak Gümrük Sektöründe Kullanılan Uluslararası Mesajlar şunlardır:
• Cuscar ( Customs Cargo Messages) : Gümrük Kargo Mesajları; Gümrük Idaresi Ve Taşıyıcı Firmalar Arasında Kullanılan Mesajdır. Içeriğinde Taşıyıcı Firma Tarafından Gümrük Idaresine Gönderilen özet Beyan (manifesto) Bilgileri Vardır.
• Cusdec ( Customs Decleration Messages):gümrük Beyannamesi Mesajları; Ithalatçı/ihracatçı Ve Gümrük Komisyoncuları Ile Gümrük Idaresi Arasında Kullanılan Mesajdır. Içeriğinde Gümrük Idaresine Verilen Gümrük Beyannamesi Bilgileri Vardır.
• Cusres ( Customs Response Messages) :gümrük Cevap Mesajları; Gümrük Idarelerinden Cusdec Ve Cuscar Mesajlarına Yöneltilen Cevapları Içeren Mesajlardır .
• Cusrep ( Customs Report Messages) :gümrük Taşıma Raporu Mesajları; Her Tür Taşıma şekli Için Detaylı Bilgileri Içerir. Taşıyıcı Firma Ile Gümrük Idaresi Arasında Kullanılır. Her Bir Mesaj Sadece Bir Taşımanın Verilerini Içerir Ve Aracın Varışından Sonra Gönderilir. Boş Konteyner Ve Yolcu Sayısının Da Gümrük Idaresine Rapor Edilmesinde Kullanılır.[18]
Yükümlü, Gümrük Otomasyon Sisteminden Gelen Mesajları Almak üzere Edi Aracılığıyla Tarif Call (tarife çağırma) Işlemini Gerçekleştirir. Gümrük Otomasyon Sisteminden Gelen Mesaj özet Beyan Ise Bu Mesaj Cuscar, Gümrük Beyannamesi Ise E Cusdec’dir) Sistem Beyan Bilgilerinden Hareketle Tarife Modülünü çalıştırır Ve Vergi, Belge Ve Mesaj Bilgilerini Yükümlüye Aynı Referans Numarasını Kullanarak Cusres Mesajı Ile Gönderir.
Edi’nın Dış Ticaret Işlemlerinde Uygulanması Ile Elde Edilebilecek Yararlar şu şekilde Sıralanabilir:
• Gümrük-edi Sayesinde, Yükümlülerin Beyannamelerini Gümrük Idaresine Uğramaksızın Kendi Ofislerinden Tescil Edebilmeleri Mümkün Hale Gelmiştir.
• Gümrük Beyannameleri Gümrük Idaresinin Bilgisayarına Yeniden Veri Girişi Yapılmadan Aktarılacak Ve Vergiler Sistem Tarafından Hesaplandıktan Sonra Rahatlıkla Kontrol Edilebilecektir.
• Otomasyon Uygulaması Ile Manuel Sistemde 19 Aşamada Gerçekleştirilen Gümrük Işlemleri 5 Aşamada , Gümrük-edi Projesi Ile Ise 3 Aşama Da Gerçekleşir Hale Gelmiştir.
• Vergi Tahsilatlarının Bankalar Aracılığıyla E-tahsilat Işlemleri Altında Yapılması Yükümlülerin Gümrük Saymanlığına Gelmeksizin ödemelerini Yapmalarına Olanak Sağlamıştır.
• Gümrük Idarelerinden Istenen Dış Ticaret Istatistikleri Kısa Zamanda Die'ye Elektronik Olarak Ulaştırılmaktadır. Bu Sayede Karar Vericiler Hızlı Ve Kesin Bilgilere Ulaştıklarından Ekonomi Politikaları Verimli Ve Etkin Bir şekilde Oluşturulmaktadır.[19]
• Gümrük-edi Sayesinde, Gümrük Süreçlerinin Yeniden Tasarımı Ile Yükümlüler, Eşyayı Minimum Gecikme, Maksimum Hız Ile Ulusal Ekonomiye Kazandırmaktadırlar.
• Gerek Dış Ticaret Işlemi Yapan Vatandaşın Gerekse Gümrük Personelinin üstündeki Negatif Psikolojik Baskı Ortamı Asgariye Indirilerek, Barışçıl Bir çalışma Ortamı Sağlanmıştır.
• Gümrük Müdürlüklerinde Her Gün Iş Takip Eden Yüzlerce Komisyoncu Ve Firma Görevlisi Sayısı Edi Uygulaması Ile Süratle Azalacak Ve Gümrük Personeli üzerindeki Fiziki Iş Yükü Minimum Seviyeye Inecektir.[20] Personelin Verimliliği Artacaktır.
• Dış Ticaret Ve Gümrük Işlemlerinde Gümrük-edi Uygulaması Ile Kaydedilen Işlem Maliyeti Azalması Neticesinde Sektörün Dünya Pazarındaki Rekabetçi Yapısı Olumlu Yönde Etkilenmiştir.
Singapur, Tüm Ticari Işlemlerini Edi Kullanarak Yürüten Ilk ülkedir. Ihracatçılar, Ithalatçılar, Nakliye şirketleri Ve Dış Ticaret Işlemleriyle Ilgili Yirmiden Fazla Kuruluş Arasında 1989 Yılında Singapur Network Sistemi (sns) Kurulmuştur. Ilgili Resmi Kuruluşların Her Birine Ayrı Ayrı Müracaat Edip Izin Almak Yerine, Edi Uygulamasıyla Bilgisayar Ağında Tek Bir Elektronik Belge Oluşmakta, Sns’in Kuruluşundan önce 2-3 Gün Süren Işlemler 15-20 Dakika Içinde Tamamlanmaktadır. Halen Ticari Işlemlerin %98’inden Fazlası Bu Ortamda Yapılmakta Ve %50 Civarında Tasarruf Sağlanmakta, Verimlilik Artışının Ise %20-30 Arasında Olduğu Tahmin Edilmektedir. Singapur Limanı Sns Uygulaması Sonucu Dünyada En Hızlı Mal Sevkıyatının Gerçekleştirildiği Liman Niteliği Kazanmıştır.[21]
Ikinci Bölüm
Diş Ticarette E-gümrük Ve Türkiye Uygulamasi
1996 Yılında Gümrük Birliğine Geçişle, Tek Idari Belge Denilen Gümrük Beyannamesi Kullanılmaya Başlanılmış Olup Eski Sistem Belgelerinin Hepsi Kullanımdan Kaldırılmıştır. Dünya Bankası’ndan Sağlanan Yüklü Bir Kredi Ve ülke Içi Yazılım çalışmaları Ile Gümrüklerde Otomasyona Yönelik çalışmalar Başlatılmıştır.
5 şubat 2000 Tarihinde De 1/95 Sayılı Kararın şartlarından Biri Olan Avrupa Gümrük Kanunu, ülkemizde 4458 Sayılı Gümrük Kanunu Olarak Kabul Edilerek Yürürlüğe Girmiştir. Bu Kanun Beraberinde Bir çok Yenilikler Getirmiştir. Getirilen Bu Yeniliklerle, Gümrüklerde Yapılan Tüm Işlemlerin Bilgisayar üzerinden Yapılması Olanaklı Hale Gelmiştir.[22]
Dünya Bankası Ile Yapılan çalışmalarda, Fransız Gümrük Idaresinin De Ortak Olduğu Douan Export Tarafından Geliştirilen Sofix Gümrük Yazılımı, Türkiye’deki Gümrüklerde Karşılaşılabilecek özel Durumlar Dikkate Alınarak, Kullanıcı Istekleri Doğrultusunda Adaptasyonu Yapılmış Ve E-gümrük Sisteme Bilge Adı Verilmiştir.
2.1. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (bilge) Sistemi
Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (bilge), Gümrük Işlemlerinin Yaklaşık %99’unu Gerçekleştiren 58 Noktada 64 Gümrük Müdürlüğünde[23] Kullanılan Ve Gümrük Işlemlerinin Bilgisayar Ortamında Yapılmasına Olanak Sağlayan, Esas Itibariyle 4 Ana Modülden Oluşan Gümrük Bilgisayar Sistemidir. Bilge, Gümrük Işlemlerinin Bir Parçası Olan Beyan Sahibi Veya Temsilcisinden Gümrük Memuruna, Idare Amirine, Merkezdeki Gümrük Personeline Her Kullanıcının Bir şekilde Işlem Yaptığı Veya Eriştiği Entegre Bir Gümrük Programıdır.
Bilge Sistemi, Türkiye’de Ilk Kez 1998 Yılı Başlarında Atatürk Havalimanı Gümrük Müdürlüğü’nde Uygulanmaya Başlanmıştır. Bu Sisteme Bürolarından Erişmek Isteyen Firmaların Talepleri Ise; 1998 Yılı Ikinci Yarısında Edi Sisteminin Devreye Alınmasıyla Karşılanabilmiştir.
Bilge Sistemi Gerçek Zamanlı Olarak çalışmaktadır. Yani Bilge Sisteminde Bilgisayar üzerinde Işlem Hangi Anda Yapılıyorsa, Gümrük Işlemi Gerçekte O Anda Yapılmaktadır. Yükümlüden Başlayan Süreçte Girilen Bir Veri Gümrük Işleminin Bütün Süreçlerinde Kullanılmakta, Böylece Her Işlem Yapanın Tekrar Veri Girmesi Gibi Zaman Kaybettirici Bir Süreç Yaşanmamaktadır.[24]
Bilge Sisteminde, Gümrük Müdürlükleri Ile Ithalatçı/ihracatçı Ve Gümrük Müdürlüğü Ile Gümrük Müsteşarlığı (merkez) Arasındaki Iletişim Geniş Alan Ağı (wan) Kullanılarak Yapılır.
2.2. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (bilge) Sistemi Ile Gümrük Işlemleri
Bilge Sisteminin Başlıca Dört Modülü Bulunmaktadır. Bunlar özet Beyan Modülü (ob), Tcgb (türkiye Cumhuriyeti Gümrük Beyannamesi) Veya Detaylı Beyan Modülü, Entegre Tarife Modülü (etm) Ve Muhasebe Modülüdür.
özet Beyan(manifesto) Modülü, Yurt Dışından Türkiye’ye Gelen Eşyanın Gümrük Işlemlerine Başlanmadan önce, Yurt Dışına çıkartılacak Eşyada Ise Gümrük Işlemleri Tamamlandıktan Sonra, Eşyayı Taşıyan Taşıdın Sürücüsüne Veya Temsilcisi Tarafından çok Genel Mahiyette Yapılan Beyandır. çok Kısa Olarak özet Beyana , Taşıdın Taşıdığı Eşyanın Genel Beyanı Da Diyebiliriz.
Tcgb (türkiye Cumhuriyeti Gümrük Beyannamesi) Modülü, Gümrüğe Sunulan Eşyanın Gümrükçe Onaylanmış Bir Işlem Veya Kullanıma Tabi Tutulması Gerekir.(gk/46/1) Bir Gümrük Rejimine Tabi Tutulmak Istenen Eşyanın Da Yetkili Gümrük Idaresine Beyanda Bulunması Gerekir.(gk/58/1). Bu Beyan, Yazılı Olarak, Bilgisayar Veri Işleme Tekniği Yoluyla, Sözlü Olarak Veya Rejim Beyanı Isteğini Ifade Eden Herhangi Bir Tasarrufla Yapılabilir.(gk/59)[25]
Bilge Sisteminin Bulunduğu Gümrük Idarelerinde Ticari Eşyanın Rejim Beyanı Bilgisayar Veri Işleme Tekniği Yoluyla Yapılmaktadır. Bilge Sistemi Hiçbir Istisnası Olmaksızın 4458 Sayılı Gümrük Kanunda Sayılan Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi, Transit Rejimi, Gümrük Antrepo Rejimi,dahilde Işleme Rejimi, Gümrük Kontrolü Altında Işleme Rejimi, Geçici Ithalat Rejimi, Hariçte Işleme Rejimi Ve Ihracat Rejimlerinin Tümüne Ilişkin Işlemlerin Bilgisayar Ortamında Yapılmasına Olanak Tanımaktadır.[26]
Entegre Tarife Modülü,bilge Entegre Tarife Modülü (etm), Sistemin Arka Planında çalışan Modüldür. Etm’nin çalışabilmesi Için Diğer Bilgiler Yanında Gtip(gümrük Tarife Istatistik Pozisyon Numarası)’in 12’li Olarak Belirtilmesi Gerekmektedir. 12’li Olmayarak Ve Tgtc (türk Gümrük Tarife Cetveli)’de Yer Almayan Bir Gtip Ile, Diğer Bütün Bilgiler Girilmiş Olsa Dahi Tescil Işlemi Yapılamaz. Tcgb Modülü Kullanılarak Bir Beyanname Tescil Edildiğinde Bu Modül Arka Planda çalışmakta Ve Kullanıcının Girmiş Olduğu Gtip, Menşe, Muafiyet Gibi Verilerden Veya Başkaca Tamamlayıcı Bilgilerden Hareketle Beyan Edilen Eşya Için Tahsili Gereken Vergiler Ile O Eşyanın Yurda Giriş Veya çıkışı Için Gerekli Olan Ithal Izni, Lisansı, Kontrol Belgesi Gibi Belgeleri Tespit Etmektedir.
Bu Modül Sayesinde Beyanın Doğru Yapılması Koşuluyla Maddi Hesap Hatası Yapılması Olasılığı Bulunmamaktadır. Diğer Taraftan Bilge Sisteminin Tablolarındaki Bilgilerinin De Mevzuatta Yapılan Değişikliklere Eş Zamanlı Olarak Güncelleştirilmesi Büyük önem Taşımaktadır.
Muhasebe Modülü;bilge Sisteminde Entegre Tarife Tarafından Hesaplanan Vergileri Tahsil Etmek Için Muhasebe Modülü Kullanılmaktadır. Beyannameden Tahakkuk Eden Bilgiler “otomatik” Olarak Saymanlık Muhasebe Modülüne Geldiğinden Tahsilat Için Ayrıca Bir Işlem Yapılmamakta, Ancak Veznenin Beyanname Dışında Tahsili Gereken Para Cezası, Fazla Mesai Gibi Bedelleri Tahsiline Olanak Sağlayan “manuel Tahakkuk” Yöntemi De Bulunmaktadır.[27]
2.3. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (bilge) Sisteminde Gümrük Giriş (ithalat) Işlemleri
Bilge Sisteminde Gümrük Giriş Işlemleri Yani Ithalat Işlemleri Bilgisayar Ortamında Yapılmaktadır. Bunun Için Işleme Taraf Olan Ithalatçının Sırasıyla özet Beyan Ve Gümrük Beyannamesi (tcgb) Işlemlerini Bilge Sistemine Giriş Yoluyla Gerçekleştirmesi Gerekmektedir. özet Beyan Ve Tcgb Işlemleri Ithalatçı Firma Veya Temsilci Tarafından Bizzat Sisteme Ulaşmasıyla Başlatılır.
2.3.1. Ithalat özet Beyan Işlemleri
Bilge Ob Kullanıcı Kodu Ve şifresine Sahip Bir Taşıyıcı Veya Temsilcisi Gümrük Veri Giriş Salonu, Edi Veya Internet üzerinden Ob Bilgilerini Bilge Sistemine Gönderebilir Ve özet Beyan Tescil Edebilir.
Gümrük Mevzuatı Uyarınca özet Beyan Veya özet Beyan Olarak Kullanılan Ticari Yada Resmi Belge Verilmeksizin Taşıtların Eşya Boşaltmaları Mümkün Değildir.(gk/45)[28] Aynı şekilde, Gümrükçe Onaylanmış Bir Işlem Veya Kullanıma Başlanabilmesi Için Eşyanın özet Beyanının Verilmiş Olması Gerekir. Bilge Sistemi De Bu Mantık Dahilinde Yürümektedir. Yani Türkiye’ye Eşya Girişinde özet Beyan Oluşturulmadan Eşya Için Tcgb Tescil Edilmesi Mümkün Bulunmamaktadır.
2.3.2. Ithalat Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Beyannamesi (tcgb) Işlemleri
özet Beyanla Ilgili Işlemlerin Tamamlanmasından, Yani özet Beyan Tescili, Onay Ve Ambar Işlemlerinin Bitirilmesinden Sonra Eşyanın Gümrükçe Onaylanmış Bir Işlem Veya Kullanıma Tabi Tutulması Mümkün Olabilir.
Ticari Bir Eşyanın Rejim Beyanına Tabi Tutulması Için Tcgb Verilmesi Gerekir. Bilge Sisteminin çalıştığı Gümrük Idarelerinde Gümrük Beyannamesi, Yükümlü Tarafından Tescil Edilir. Tescil Sonucunda Içinde Im (import-ithalat) Karakterli Olan Tescil Numarası Sistem Tarafından Verilir. Manuel Sistemde Bir Beyannamenin Gümrükçe Tescil Edilebilmesi Için Bütün Belgeleriyle Birlikte Hazır Olması Gerekirken Bilge Sisteminde Yükümlü Henüz Hiçbir Belgesini Gümrük Idaresine Sunmadan Tescil Işlemini Yapar.
Bir Gümrük Giriş Beyanının “gümrük Onayı” Işlemi Görebilmesi Için Yükümlü Tarafından Tescil Işleminin Yapılması Ve Bilge Sisteminin öngördüğü Belgeler Ile Beraber Gümrük Beyannamesinin Gümrük Idaresine Teslim Edilmesi Gerekir. “onay” Işlemi Beyanname Ve Eklerinin Gümrük Idaresi Tarafından Alındığına Işaret Eden Gümrük Idaresinin Bilgisayar Ortamında Yaptığı Basit Bir Olur Verme Işlemidir.
Gümrük Memurunun Onay Işlemi Ile Birlikte Bilge Sisteminin Arka Planında çalışan Ve Gümrükler Genel Müdürlüğünce Yönetilen Risk Analizleri Sistemi çalışmakta Ve Beyanname Konusu Eşyanın Ne şekilde Muayene Edileceği Sistem Tarafından Tespit Edilmektedir. Onay Işlemi Ile Beraber Kontrolü Yapacak Muayene Memuru Da Belirlenmektedir.
Gümrük Muayenesi Risk Analizi Kapsamında Sisteme Yapılan Yüklemeler ışığında Muayene Hattı Belirlenmesinden Sonra Aşağıdaki şemadan Da Görülebileceği Gibi Beyanname Için Kırmızı Veya Sarı Hat Belirlemesi Yapılırsa Sistem Ilgili Muayene Memurunu Da Belirler Ve Kırmızı Hatta Eşyanın Fiziki Muayenesi Yapılır; Sarı Hatta Ise Belgelerine Göre Eşya Kontrolü Gerçekleştirilir. Mavi Ve Yeşil Hatta Sevk Olunan Beyannameler De Ise Söz Konusu Eşyanın Muayenesi Yapılmaz Ve Eşyanın (varsa) Vergi, Resim Fonları ödendikten Sonra Eşya Ilgili Rejime Girebilir.[29]
Bilge Sisteminin çalıştığı Gümrük Idarelerinde Eşya Ile Ilgili Olarak Mali Bir Yükümlülük Doğarsa Bilge Sistemi Vergi Tahakkukunu Otomatik Olarak Yapar. Yani Yükümlü, Yaptığı Tescil Işleminden Sonra, Beyanının Gümrük Idaresince Uygun Bulunması Halinde ödemesi Gereken Vergi Tutarını önceden Bilir. Tahakkuk Eden Vergi, Resim Ve Fonların Tahsili Için Iki Kanal Bulunmaktadır. Vergi, Resim Ve Fonlar Saymanlık Idaresinin Veznesine Yatırılabileceği Gibi Gümrük Müsteşarlığının Protokol Imzaladığı Bankalara Da Yatırabilir.
2.4. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (bilge) Sisteminde Gümrük çıkış (ihracat) Işlemleri
Gümrük çıkış Yani Ihracat Işlemlerinde Yurt Dışından ülkemize Giren Ve Gümrüklemeye Konu Olan Mal Ve Hizmetlerin Bilge Sistemine Işlenmesi Işlemi Yapılmaktadır. Bu Işlemler Gümrük Giriş Yani Ithalat Işlemlerinden Biraz Daha Farklıdır.
2.4.1. Ihracat Tcgb Işlemleri
Gümrük Giriş (ithalat) Işlemleri Ile Gümrük çıkış (ihracat) Işlemleri Arasında Ki Fark Iş Akımında Ortaya çıkar. Yukarıda Gümrük Giriş Işlemlerinde Açıklandığı Gibi Ithalatta Gümrük Işlemleri özet Beyan Ile Başlamakta, özet Beyanla Ilgili Işlemlerin Tamamlanmasından Sonra Gümrük Giriş Beyannamesi Verilebilmektedir. Ihracatta Ise Işlemler Gümrük çıkış Beyannamesinin Verilmesi Ile Başlar. Nakliyecinin Bir Eşyayı Yurt Dışı Edebilmesi Için Eşyanın Gümrük Işlemlerinin Tamamlanmış Olması Gerekir.
Yükümlü, Aynı Giriş Işlemlerinde Olduğu Gibi çıkış Işlemlerinde De Veri Giriş Salonu, Internet Veya Edi Sistemini Kullanarak Bürodan, Ihracata Ilişkin Beyanını Bilge Sisteminde Tescil Eder Ve Içinde Ex Karakteri Bulunan (ithalatta Bu Karakter Im Dır) Tescil Numarası Alır. Ihracat Beyannameleri De Aynı Ithalat Beyannameleri Gibi Gerçek Zamanlı Olarak Tescil Edilip Bilgileri Bilge Sistemine Aktarılmaktadır.
2.4.2. Ihracat özet Beyan Işlemleri
Tcgb Işlemleri Tamamlanan Eşya özet Beyana Konu Olarak Yurt Dışı Edilebilir. Nakliyeci Yurt Dışına Götüreceği Eşya Için özet Beyan Verirken Gümrük Işlemi Görmüş Gümrük Beyanları özet Beyanda Belirtilir. Bir Taşımaya Ait Eşya Birden çok Beyannameye Konu Olarak Gümrük Işlemine Tabi Tutulmuş Olabilir. Bu Durumda Bütün Gümrük Beyannameleri özet Beyana Kaydolunur.
özet Beyan Verilirken, Gümrük Işlemi Tamamlanmamış Eşyanın Konu Olduğu Gümrük Beyannamesinin Numarası özet Beyana Kaydolunmak Istenirse Bilge Sistemi Buna Izin Vermez. Bu şekilde Taşıyıcı, Eşyanın Gümrük Işleminin Tamamlanıp Tamamlanmadığını Da Bilir. şayet Bir Gümrük çıkış Beyannamesi özet Beyana Konu Olamıyorsa, Yani Sistem Buna Izin Vermezse Eşyanın Gümrük Işlemi Tamamlanmamış Demektir. Bilge Sisteminde Bir Beyanname Konusu Eşyanın Gümrük Işlemi Tamamlanmış Ise Beyanname “çıkabilir” Statüsünde Gözükür Ve Bu Statüdeki Eşya özet Beyana Konu Olabilir.
çıkışa Ilişkin Tcgb’ler Bilge Sistemi Içinde Yükümlülerce Tescil Edilip Gümrük Onayından Geçtikten Sonra Muayene Işlemi Gerçekleştirilmekte Ve Bu şekilde Tcgb’ler Içeriği Eşya Için Yükümlüsünce özet Beyan Verilebilmesi Mümkün Olabilmektedir. (bilge Sisteminde özet Beyana Konu Olabilen Gümrük Beyannameleri Ihracat, Yani Numarası Içinde Ex Karakteri Olan Beyannameleridir.) özet Beyan, Yükümlüsünce Bilge Sistemi Içinde Tescil Edildikten Sonra Gümrük Onay Memurunca Bilgisayar Ortamında Onay Işlemi Yapılmaktadır.
2.5. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (bilge) Sisteminin Verimliliğinin Değerlendirilmesi
Türkiye’de Bilge Sistemi Kullanılarak Gümrük Işlemlerinin Yürütülmesinde Ele Edilen Verimlilik Artışları Genel Olarak Incelendiğinde. Uygulamanın Henüz Yeni Olması Nedeniyle, Sonuçlarının Somut Ve Ayrıntılı Bir şekilde Tüm ölçütler Temelinde Değerlendirilmesi Yerine; Genel Olarak Uygulama Ile Elde Edilen Avantajlar Ve Bu Avantajların Sınırlı Kalmasının Nedenleri Değerlendirilecektir.
2.5.1. Risk Analizleri Yönünden Değerlendirme
Gümrük Idarelerince Yapılan Kontrollerin Amacı, ülkelerin Eşya Hareketleri Ile Ilgili Oluşturdukları Dış Ticaret Mevzuatını Uygulamak Suretiyle Mal Hareketleri Için Koyulan Kural, Kısıt Veya Yasaklara Uygunluğun Kontrol Edilmesi Ve Mali Yükümlülük Konan Mal Hareketlerinde Bu Mali Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesinin Sağlanmasıdır.[30]
Mal Hareketlerinin Kontrolünde Bütün ülkelerin Ulaştığı Aşama Risk Analizleri Tekniklerinden Faydalanmak Suretiyle Gümrük Kontrollerinin Riskli Alanlara Kaydırılması Ve Böylece Kontrollerin Etkinliği Arttırılırken Aynı Zamanda Azaltılmasıdır.
Risk Analizi; Gümrük Işlemlerinde Menşe ülke, Firma, Kişi, Eşya, Kıymet, Rejim Bazında Bir Takım ölçütler Esas Alınarak, Risk Taşıyan Unsurların Belirlenmesi Ve Riskli Gümrük Işlemlerinin, Fiziki Kontrol Ya Da Sonradan Kontrol Sistemlerinden Hangisi Ile Denetlenmesinin Uygun Olacağı Konusunda Saptamalar Yapılmasıdır. Daha Etkin Ve Etkili Gümrük Denetimi Yapabilmek Ve Sınırlı Kaynaklarını Daha Rasyonel Kullanabilmek Amacıyla, Gümrük Idareleri, Risk Analizlerine Dayalı Gümrük Kontrolleri Gerçekleştirmektedirler.[31]
Gümrük Idaresinin Yapacağı Risk Analizinin Amacı Esas Itibariyle Mal Hareketleri Ile Ilgili Olarak Hangi Eşya (gtip), Menşe, Firme, Taşıyıcı, Müşavir Ile Ilgili Olarak Mal Hareketlerinde Dış Ticaret Rejimine Halel Getirecek Bir Sonuç Doğurabileceğinin önceden Tespit Edilerek Gümrük Kontrollerinin Bu Alanlara Kaydırılmasıdır. Böylece, Risk Taşımayan Alanlara Isabet Eden Eşya, Ya Hiç Kontrol Edilmeden Veya Daha Az Kontrole Tabi Tutularak Mal Hareketlerindeki Doğal Akışa Gümrük Idaresince Sekte Vurulmamış Olur. Bu şekilde Gümrük Idaresi Gerçekten Kontrole Tabi Tutulması Gereken Alanlara Daha çok Zaman Ve Işgücü Ayırma Imkanına Sahip Olur.
Bilge Sistemi Gümrük Idaresine Risk Analizi Yapmak Için Gerekli Alt Yapıyı Da Sağlamıştır. Bilge Sistemine Entegre Edilen Risk Analizleri Sistemi, Yerel Gümrük Görevlilerinin Müdahalesi Ve Subjektif Değerlendirmeler Olmadan Eşyanın Ne şekilde Gümrük Kontrolüne Tabi Tutulacağını Belirlemektedir.[32]
2.5.2. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (bilge) Sistemin Olumlu Etkileri
• Bm Uluslararası Ticaret Etkinliği Sempozyumu’nda Geleneksel Yöntemlerle Yapılan Ticarette, Ticari Işlem Maliyetlerinin Tüm Dünya Ticaret Hacminin %7-10'unu Kapsadığı Açıklanmıştır.[33] Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sisteminin Dış Ticaret Işlemlerinde Uygulanmasıyla Ticari Işlem Maliyetlerinin Ise %3’ün Altına Indirildiği, Bazı Işlemlerde Ise Maliyetlerin Söz Konusu Bile Olmadığı Görülmektedir.
• Dış Ticaret Verilerinin Elektronik Ortamda Işlenmesi, Kağıt Belge Kullanımını Kaldırarak Milyonlarca Evrakın Kurumlar Arası Dolaşımından Kaynaklanan Zaman Kaybını önlediği Gibi, önemli Bir Maliyet Tasarrufu Da Sağlamaktadır.[34]
• Gümrük Bilgisayar Sistemi, Içsel (bizzat Gümrük Idaresi Ve Muhataplarına) Faydalar Yanında çok önemli Dışsal (beyanname Bilgilerini Kullanan Diğer Kurumlara) Faydalar Da Ortaya çıkarmaktadır. örneğin Devlet Istatistik Enstitüsünün Dış Ticaret Istatistiklerini üretmek Için çok Fazla çaba Sarf Etmesine Gerek Bulunmamaktadır.
• Belgelerin Elektronik Ortamda Işlenmesi, Iletilmesi Ve Arşivlenmesiyle, Işlemleri Tekrar Yapma, Iletme Zamanları Kısaltılabilmektedir.
• Bilge Sisteminin 2001 Yılında Kullanılması Sonucu Geleneksel Sisteme Göre Günlerce Sürebilecek Gümrük Işlemlerinin, Işleme Alınıp Neticelendirilmesine Kadar Geçen Sürenin 24 Saate Kadar Indirildiği Belirlenmiştir. Gümrük Başmüdürlüklerinin Verilerine Göre 2001 Yılında Ortalama Olarak Ihracat Beyannamelerinin %94’ü, Ithalat Beyannamelerinin Ise %71.99’u 24 Saat Içinde Kapatılmıştır. 2004 Yılında Bu Rakamlar Hem Ithalatta Hem De Ihracatta %98 Lere Kadar Ulaşmıştır.
• Uygulamada Gümrük Beyannamelerini Tescil Etmek Için Gümrük Idaresine Gelinmeden Beyan Bilgisini Edi Suretiyle Gümrük Idaresine Verilmesi Ve Hukuki Sürecin Ofisten Başlatılması Sağlanmıştır.[35]
• Gümrük Müdürlüklerinde Işlem Gören Beyannamelerde Edi Kullanım Oranı 2004 Yılında %61 Iken 2005’in Ilk Altı Ayında Bu Oran %72’ye çıkmıştır. Edi Kullanım Oranındaki Bu Artış Firmalara Rekabet Avantajını Da Beraberinde Getirmektedir.
• Gümrük Idaresinin Yükümlüden Hangi Bilgi Ve Belgeleri Talep Edeceği Ile Mali Yükümlülükler Daha Gümrük Idaresine Gelinmeden Yükümlü Tarafından Bilinmektedir. Gümrük Idaresine Gelinmeden Vergi Ve Resimlerin ödenmesi De Mümkündür. Uluslararası Ticarette Işlem Hacminin Her Geçen Gün Artması Nedeniyle Gümrük Idarelerinde Oluşan Yığılmaları, Gecikmeleri önleyerek Akışkanlığı Hızlandırmaktadır. Sonradan Kontrol Sistemi Zaman Ve Personel Kaynaklarının Daha Verimli Kullanılmasını Sağlayarak Yasal Ticari Hareketliliği Kolaylaştırmaktadır.[36]
• Gümrük Işlemlerinde Kullanılan Veriler Ile Bu Verilerle Ilgilenen Devlet Istatistik Enstitüsü, Maliye Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Bankalar Ve Diğer Kuruluşlar Gibi Kurumlarla Elektronik Ortamda, Herhangi Bir Bürokrasi Ve Yazışma Yaratılmaksızın Veri Paylaşımı Mümkün Hale Gelmiştir.[37] Dolayısıyla Kurumlararası Bilgi Paylaşımının Kalitesi Arttırılmış Olmaktadır.
• Bilgi Otomasyonu Sayesinde Güçlendirilen Kontrol Ve Denetim Mekanizmaları Sayesinde Kayıt Dışı Ithalatın önüne Geçilebilecektir.[38] Bu Sayede Sektöre Ait Veriler Daha Sağlıklı Bir şekilde Elde Edilebilecektir.
• Bilge Sisteminde Otomatik Olarak Yapılan Risk Analizleri Sayesinde Mevcut Denetim Kaynakları Daha Etkin Kullanılabilmekte Ve Daha Etkin Sonuçlar Alınabilmektedir. Gümrük-edi Ve Veri Ambarı Uygulamaları Ile Gümrüklerde Meydana Gelen Kaçakçılık Olaylarında 2003 Yılından 2004 Yılına %63’lük Bir Azalma Meydana Gelmiştir.[39] Sonradan Kontrol Sistemiyle, Gümrük Işlemlerinin Olabildiğince Hızlı şekilde Tamamlanması Sağlanarak Idari Verimliliği Artırılır. Eşyanın Fiziksel Muayeneye Tabi Tutulmadan Gümrükten çekilmesi, Gümrük Işlemleri Ile Ilgili Bürokrasiyi Ortadan Kaldırır Ve Bu Da Gümrük Işlemlerinin çok Hızlı Bir şekilde Tamamlanmasını Sağlar. Ithalatta Kırmızı Hat Kontrolü %24,72 Ve Sarıdan Kırmızıya Dönen Kontrol Oranı Ise %4,26’dır. Ithalatta Fiziki Olarak Kontrol Edilen Eşyanın Toplam Eşyaya Oranı Ise %30 Civarındadır. Bu Oran Her Geçen Yıl Düşmektedir Ki Bu Bize Gümrükte Giriş çıkış Yapan Eşyada Yığılmaların Azaldığı Göstermektedir.
• Dünyadaki Sonradan Kontrol Uygulamalarına Bakıldığında, Uzman Denetim Birimleri Ve Soruşturmacılar, üretime Girmiş Olsa Dahi Belge Ve Beyannamelerde Görülen Eşya Miktarının Fireler De Dahil Olmak üzere Tesbitini üretim Ve Satıştan çok Sonra Ve %100’e Yakın Bir Doğrulukla Tespit Edebildiklerinden Denetimsizlik Olayı Ortadan Kalkmakta Ve Bu ülke Uygulamalarında Sonradan Kontrol “akıllı Denetim” Adını Almaktadır.[40]
2.5.3. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sisteminin Zayıf Yönleri
Bilge Sisteminin Yukarıda Sayılan Avantajları Yanında Beklenen Verimlilik Artışı Sınırlı Düzeydedir. Yaratılan Verimlilik Artışının Sınırlı Olarak Değerlendirilmesinin Nedenleri;
• Edi Sistemi Ile Hedeflenen Ulaşılabilecek Işlem Hızına Henüz Ulaşılamamıştır. örneğin; Ihracat Beyannamelerinin %98’ü 24 Saat Içinde Kapanmıştır. Ancak Bu Sürenin Pratikte 15 Dakikaya Kadar Indirilmesi Mümkündür.
• Türkiye’de 2001 Yılı Bilge Uygulaması Sonucunda Elde Edilen Verimlilik Artışının Sınırlı Kalması; Bilge Sistemi Ile Doğrudan Ilgili Olmayan Ancak Edi Sisteminin Tüm Kamu Kuruluşlarında Uygulanmamasından Ve Mevzuattaki çeşitli Sınırlamalardan Kaynaklanan Dışsal Faktörlerin Etkisi Ile Açıklanabilir. Bir Dış Ticaret Işlemi Yapılırken Ticareti Yapılan Malın Cinsine Göre Bazı Kurumların Denetiminden Veya Izninden Geçmiş Olması Gerekmektedir. örneğin; Bazı Malların Dış Ticaretinin Yapılabilmesi Için; O Mallar Ile Ilgili Olarak Tarım Bakanlığından Veya Sağlık Bakanlığından Ithal/ihraç Izinlerinin Alınmış Veya Denetimlerden Geçirilmiş Olması Gerekir. Ancak Türkiye’de Henüz örnekte Bahsedilen Kurumlar Gibi Dış Ticarette Yetkili Konumda Olabilecek Kamu Veya özel Bazı Kurumların Henüz Edi Sistemi Içinde Bilge Kapsamında On-line Erişimleri Sağlanamamaktadır. Bu Nedenle Bilge Sisteminin Uygulanması Sonucunda Beyanname Kapatma Süresi 24 Saatin Altına Indirilememiştir.
• Türkiye’de Dış Ticaret Işlemlerinin Daha Verimli Hale Getirilmesinin önündeki En Büyük Engel, Diğer Kamu Kuruluşlarının Işlemlerini Elektronik Yollarla Yapmaması Ve Kurumların Birbirleri Arasında Entegre Olamamasıdır Türkiye’nin Kamusal Hizmetlerinin Yalnızca %3’lük Kısmını Elektronik Ortama Taşıdığı Görülmektedir. Bu Sonuç Dış Ticaret Işlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılmasının Verimliliğini Etkileyen En önemli Dışsal Faktörlerden Birisidir.
• Karşılaşılan Diğer Bir Sorun Da; Ilgili Mevzuatlara Göre Elektronik Ortamdaki Belgelerin Onayının Yanısıra, Kağıda Dayalı Dokümanların Da Ilgili Kurumlarda Onayının Gerekmesidir. Bu Durumda, Elektronik Ortamda Onaylanan Bir Belgeyi Aynı Kuruma Yazılı Olarak Da Onaylatmak Için Ilave Bir çaba Ve Zaman Harcanmakta Ve Beyanname Kapatma Süreleri Azaltılamamaktadır.şu Anki Uygulamada Edi Suretiyle Beyanname Tescil Etmenin Tek Avantajı Gümrük Idaresine Gelinmeden Beyan Bilgisinin Gümrük Idaresine Verilmesi Ve Hukuki Sürecin Ofisten Başlatılmasıdır. Yükümlü Beyanını Elektronik Ortamda Gümrük Sistemine Aktarsa Da Dökümünü Mutlaka Alarak Idareye Vermek Zorundadır. Gümrük Idaresince Döküm üzerinde Işlem Yapılmadan Gümrük Işlemlerinin Tamamlanması Mümkün Değildir.[41]
Sonuç
Bilişim Teknolojileri Son Yıllarda Web Teknolojileri Ile Bütünleşerek Iş Dünyasında çok Büyük Bir Değişime Yol Açmışlardır. Dış Ticaretin Ve üretimin Küreselleşmesi, ülkelerarasında Daha Fazla Mal Akışına Neden Olmaktadır. Bu Durumda Gümrük Idaresinden Beklentiler Artmaktadır. Ithal Veya Ihraç Edilmek Istenilen Malların Bir An önce Gümrük Işlemlerinin Tamamlanarak Ekonomiye Sokulması, Firmaların Rekabet Gücünü Etkileyen önemli Bir Faktör Olmuştur. Bu Noktada Gümrük Idarelerinin Etkin çalışması, önem Kazanmıştır.
Elektronik Ticaretin Araçlarından Olan Elektronik Veri Değişim Sistemi (edi), özel Veya Kamu Kuruluşlarının Piyasa Mekanizması Içinde Iktisadi Faaliyetlerini Gerçekleştirmede En Verimli Iletişim Ortamını Yarattığı Görülmektedir. Bu Nedenle Elektronik Veri Değişim Sistemi Dış Ticaret Işlemlerinin Otomasyonunda Verimli Bir şekilde Kullanılmaktadır. Elektronik Veri Değişim Sisteminin Kullanımı Sonucu; Doğrudan Sistemi Kullananlar, Dolaylı Olarak Tüm Ekonomi Maliyet, Zaman Ve Kalite Verimliliği Avantajı Elde Etmektedir.
Bilge’nin Uygulaması Sonucu Türkiye’nin Dış Ticaret Işlemlerinde Elde Etmiş Olduğu Bu Verimlilik Avantajlarının Henüz Hedeflere Göre Yetersiz Olduğu Ve Bu Yetersizliğin Dışsal Faktörlerden Kaynaklandığı Görülmektedir. Kamu Kurum Ve Kuruluşları Kendi Aralarında Sürekli Olarak Bilgi Alış Verişinde Bulunmaktadırlar. Dış Ticaret Işlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılmasında Kurumlar Arası Entegrasyonun üst Düzeylerde Olması Bilge Sisteminin Verimliliğini Pozitif Yönde Etkileyecektir.
Türkiye’nin Bilge Sisteminin Uygulamasında Verimliliği Arttırarak, Daha Fazla Avantaj Elde Edebilmesi Için; çeşitli Teknik, Idari Ve Hukuksal Düzenlemelerin Yapılması Ve Elektronik Devlet Alt Yapısının Süratle Oluşturulması Gerekmektedir.
Kaynaklar
Balibaşa Bahadır, “entegre Doküman Yönetimi”, Http://www.kets.com/tr/basindan/makaleler/entegre.dokuman.yonetim.sistemleri.htm
Demir Recep, “ ülkelerin Elektronik Ticarete Hazırlık Değerlendirmesi (türkiye Için Bir Değerlendirme)”, Dıs Ticaret Dergisi, Sayi: 22 Temmuz 2001.
Dölek Ali, Uygulamalı Ithalat Işlemleri Ve örnekler, Beta Yay, Istanbul, Ağustos 2000
Edi, (“electronic Data Interchange/elektronik Veri Değişimi)”http://www.barsan.com/kutuphane/ Edi.doc,(05,08,2002)
Edi( Elektronik Veri Değişim Sistemi), Http://www.customs-edi.gov.tr/edigenel.htm (04,05,2002)
Ersoy Zeynep, Elektronik Ticaret Ve Ticaret Noktaları, Igeme(ihracatı Geliştirme Etüt Merkezi), Ankara, 1999
Fipsp (federal Information Processing Standards Publication), “electronic Data Interchange (edi)”, 161-2, 04,1996, Http://www.itl.nist.gov/fipspubs/fip161-2.htm (15,06,2002)
Gökçe M. Uğur, ünal Musa Erdoğdu Aleattin, Dünya Uygulamaları Işığında Türk Mevzuatının “sonradan Mali Kontrol” (post Clearance - Audit)gümrükaçısından Incelenmesi Http://www.gmd.org.tr/dergi/makaleler/inceleme39.htm
Gökçelik Cahit, Dış Ticarette Bilgisayarlı Gümrük Işlemleri, Gümrük Müst. Yay., Ankara, Nisan 2002
Güler Kenan, “gümrükler”, Http://www.itkib.org.tr/hedef/200107_temmuz/dosya4.htm
Keçeciler Mehmet, “gümrük Idarelerinin Sayısı Ve Otomasyonu”, Http://www.tbmm.gov.tr/komisyon/tekstil/sonuc3_4_2.htm
Kulak Murat, “b2b Uygulamaları”, Http://www.web.bilisimsurasi.org.tr/listeler/tbs-e-ekonomi/feb/att-0014/01-konsoliderapor.doc
Marchal Benoit, “electronic Data Interchange On The Internet” Http://wwwdeveloper.netscape.com/viewsource/marchal_edata.htm
özsoy H. Hasan Murat, Denetim Kavramı Ve Sonradan Kontrol Sistemi Http://www.geocities.com/capitolhill/senate/4950/2819.htm
özyazici Mehmet, “gümrük Idaresinin Modernizasyonu”, Http://www.tbd.org.tr/sayi73_html/haber_ozyazici.htm
Sigura Jack, Kesiktaş Hüseyin I.halil, Selen Bengi, “dökümanların Elektronik Aktarımında Gelişmişbir Sistem Olarak Edi: Teknik, Uygulama Ve Hukuksal Açılardan”, Gümrük Dergisi, Haziran 1999, Sayı:28
Tapscott Don, The Digital Economy-promise And Peril In The Age Of Networked Intelligence, Mc Graw-hill, New York, 1996,çev: Mehmet çakır, Güm. Müf. Der. Yay.,2001
Türkiye Bilişim Derneği, “elektronik Veri Değişimi Ile E-gümrük & E-devlet Işlemlerine” Http://www.e-devlet.org.tr/projeler/edevlet-sergi-proje-gumruk.htm
Tüzmen Kürşat, “dış Ticarette Gündemimizde Olması Gereken
Bir Konu Elektronik Ticaret” Igeme’den Bakış, Ekim-aralık 1997
Uncitral, “model Law On Electronik Comerce, General Assembly Resolution” 51/162 Of (december 1996), Http://www.un.org.at/uncitral
Urganci Tülay, “bilgi Ve Iletişim Teknolojileri Işığında Dış Ticari Ilişkilerin Kolaylaştırılması”, Dış Ticaret Dergisi, Http://www.foreingtrade.gov.tr/ead/ Dtdergi/nisan99/bilgi.htm
The Basics Of Electronic Commerce And Electronic Data Interchange, Http://www.dmx.com/edibasic.htm
Http://www.igeme.org.tr/tur/etrade/estop/estop.pdf
Elektronik Veri Alışverişi, Www.itknowledge.com
________________________________________
[1]http://www.igeme.org.tr/tur/etrade/estop/estop.pdf
[2]fipsp(federal Information Processing Standards Publication), Electronic Data Interchange (edi), 161-2, 04,1996, Http://www.itl.nist.gov/fipspubs/fip161-2.htm
[3]benoit Marchal, Electronic Data Interchange On The Internet, Http://wwwdeveloper.netscape.com/viewsource/marchal_edata.htm
[4]zeynep Ersoy, “elektronik Ticaret Ve Ticaret Noktaları, Igeme, Ankara, 1999
[5]the Basics Of Electronic Commerce And Electronic Data Interchange, Http://www.dmx.com/edibasic.htm
[6] Edi(elektronik Veri Değişim Sistemi), Http://www.customs-edi.gov.tr/edigenel.htm
[7]kürşat, Tüzmen “dış Ticarette Gündemimizde Olması Gereken Bir Konu Elektronik Ticaret” Igeme’den Bakış, Ekim-aralık 1997, S.8
[8]http://www.igeme.org.tr/tur/etrade/estop/estop.pdf
[9]bahadır Balibaşa, “entegre Doküman Yönetimi”,http://www.kets.com/tr/basindan/makaleler/entegre.dokuman.yonetim.sistemleri.htm
[10]elektronik Veri Alışveişi, Www.itknowledge.com
[11]http://www.igeme.org.tr/tur/etrade/estop/estop.pdf
[12]elektronik Veri Alışverişi, Www.itknowledge.com
[13]edi(elektronik Veri Değişim Sistemi), Http://www.customs-edi.gov.tr/edigenel.htm
[14]cahit Gökçelik, Dış Ticarette Bilgisayarlı Gümrük Işlemleri, Gümrük Müst. Yay., Nisan 2002, Ankara, S.28
[15]edi(elektronik Veri Değişim Sistemi), Http://www.customs-edi.gov.tr/edigenel.htm
[16]cahit Gökçelik, A.g.e., S.31
[17]tülay Urganci, “bilgi Ve Iletişim Teknolojileri Işığında Dış Ticari Ilişkilerin Kolaylaştırılması”, Dış Ticaret Dergisi, 04 1999, Http://www.foreingtrade.gov.tr/ead/dtdergi/nisan99/bilgi .htm
[18]cahit Gökçelik, A.g.e., S.32
[19]türkiye Bilişim Derneği, “elektronik Veri Değişimi Ile E-gümrük & E-devlet Işlemlerine” Http://www.e-devlet.org.tr/projeler/edevlet-sergi-proje-gumruk.htm
[20]edi(elektronik Veri Değişim Sistemi), Http://www.customs-edi.gov.tr/edigenel.htm
[21]http://www.igeme.org.tr./tur/etrade/estop/estop.pdf
[22]kenan Güler, “gümrükler”, Http://www.itkib.org.tr/hedef/200107_temmuz/dosya4.htm
[23]türkiye Bilişim Derneği, A.g.e.,
[24]cahit Gökçelik, A.g.e., S.21
[25]ali Dölek, Uygulamalı Ithalat Işlemleri Ve örnekler, Beta Yay, Istanbul, Ağustos 2000, S.191-195
[26]cahit Gökçelik, A.g.e., S.24
[27]a.g.e., S.28
[28]ali Dölek, A.g.e.;191
[29]cahit Gökçelik, A.g.e., S.49
[30]a.g.e., S.43
[31]h. Hasan Murat özsoy, Denetim Kavramı Ve Sonradan Kontrol Sistemi Http://www.geocities.com/capitolhill/senate/4950/2819.htm
[32]cahit Gökçelik, A.g.e., S.44
[33]murat Kulak, “b2b Uygulamaları”, Http://www.web.bilisimsurasi.org.tr/listeler/tbs-e-ekonomi/feb/att-0014/01-konsoliderapor.doc
[34]recep Demir, “ ülkelerin Elektronik Ticarete Hazirlik Degerlendirmesi (türkiye Için Bir Değerlendirme)”, Dis Ticaret Dergisi, Sayi: 22 Temmuz 2001.
[35]mehmet özyazici, “gümrük Idaresinin Modernizasyonu”, Http://www.tbd.org.tr/sayi73_html/haber_ozyazici.htm
[36]h. Murat özsoy, A.g.e.
[37]cahit Gökçelik, A.g.e., S.22
[38]mehmet Keçeciler, “gümrük Idarelerinin Sayısı Ve Otomasyonu”, Http://www.tbmm.gov.tr/komisyon/tekstil/sonuc3_4_2.htm
[39]gümrük Müsteşarlığı 2003-2004 Karşılaştırmalı Yakalama Istatistiklerinden Derlenmiştir.
[40]m. Uğur Gökçe Ve Diğerleri, “dünya Uygulamaları Işığında Türk Gümrük
Mevzuatının “sonradan Mali Kontrol” (post Clearance - Audit) Açısından Incelenmesi” Http://www.gmd.org.tr/dergi/makaleler/inceleme39.htm
[41]cahit Gökçelik A.g.e., S.47
NOT: Sitedeki dosyalar üye olmak için öğrencilerin, öğretmenlerin,
Akademisyenlerin gönderdiği dosyalardan oluşmaktadır. Tümü Eğitim ve öğretim
amaçlıdır. Bu dosyaların tümünün editörden kontrol edilerek geçirilmesi yoğun
bir emek gerektiğinden, gözden kaçmış olanlar olabilir. Ayrıca bir üyemiz
tarafından gönderilen bir dosyanın telif hakkına tabi olup olmadığını her
durumda tespit edemeyebiliriz. Böyle bir durumu fark etmeniz halinde dosyanın
siteden kaldırılması için dosya adını bize mail atmanız halinde İlgili dosya 1 saat içerisinde ivedilikle
siteden kaldırılır ve kaldırıldığına dair bilgilendirme size mail yolu ile bilgi
verilir.
Telif haklarına gösterilen özen konusunda bize yardımcı olduğunuz için teşekkür ederiz..
